Shloka 16
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
ते चापि सदृशं वर्ण जनयन्ति स्वयोनिषु | परस्परस्य दारेषु जनयन्ति विगर्हितान्,इस प्रकार वर्णसंकर मनुष्य भी समान जातिकी स्त्रियोंमें अपने ही समान वर्णवाले पुत्रोंकी उत्पत्ति करते हैं और यदि परस्पर विभिन्न जातिकी स्त्रियोंसे उनका संसर्ग होता है तो वे अपनी अपेक्षा भी निन्दनीय संतानोंको ही जन्म देते हैं
te cāpi sadṛśaṃ varṇaṃ janayanti svayoniṣu | parasparasya dāreṣu janayanti vigarhitān |
മിശ്രവർണത്തിൽ ജനിച്ചവരും തങ്ങളുടെ തന്നെ ജാതിയിലെ സ്ത്രീകളിൽ നിന്നു തങ്ങളോടു സമാനമായ സന്തതിയെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ പരസ്പരം വ്യത്യസ്ത കൂട്ടങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുമായി (മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരുമായി) ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ, തങ്ങളേക്കാൾ പോലും അധികം നിന്ദ്യമായ സന്തതി ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links social and moral disorder to sexual misconduct: unions within one’s own kind reproduce similar status, but violating marital boundaries and crossing into others’ wives is condemned and is said to yield offspring viewed as even more reprehensible.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma. Here he discusses the consequences of varṇa-saṅkara (mixed social order) and especially censures illicit relations with others’ wives, framing it as a serious ethical breach with harmful social outcomes.