Shloka 15
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
दौहित्रकेण धर्मेण नाज पश्यामि कारणम् । विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते
dauhitrakeṇa dharmeṇa nāhaṁ paśyāmi kāraṇam | vikrītāsu hi yāḥ kanyāḥ tāsu jāyante ye sutāḥ pitur eva te ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ‘ദൗഹിത്രക-ധർമ്മം’ പ്രയോഗിക്കേണ്ട യുക്തിസഹമായ കാരണമൊന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. കാരണം വില വാങ്ങി വിറ്റുകിട്ടിയ കന്യകളിൽ ജനിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ പിതാവിനേ മാത്രമാണ് സംബന്ധിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ദൗഹിത്രക സിദ്ധാന്തപ്രകാരം അവരെ മാതാമഹന്റെ ധനത്തിന് അവകാശികളാക്കുന്നത് നീതിയല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that the dauhitraka principle (inheritance through a daughter’s son) should not be invoked when the daughter has been transferred for a price; in such a case, the son is treated as belonging solely to the father’s line, so claiming the maternal grandfather’s property lacks justification.
In Anushasana Parva’s dharma-discourse, Bhishma is clarifying rules of kinship and inheritance. Here he rejects extending a daughter’s-son inheritance claim to a situation involving a ‘sold’ daughter, emphasizing how the mode of marriage/transfer affects lineage and property rights.