Shloka 14
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
अन्यत्र जामया सार्ध प्रजानां पुत्र ईहते । दुहितान्यत्र जातेन पुत्रेणापि विशिष्यते,अन्यत्र अर्थात् यदि पहले कन्या उत्पन्न हुई और वह पुत्ररूपमें स्वीकार कर ली गयी तथा उसके बाद पुत्र भी पैदा हुआ तो वह पुत्र उस कन्याके साथ ही पिताके धनका अधिकारी होता है। यदि दूसरेका पुत्र गोद लिया गया हो तो उस दत्तक पुत्रकी अपेक्षा अपनी सगी बेटी ही श्रेष्ठ मानी जाती है (अतः वह पैतृक धनके अधिक भागकी अधिकारिणी है)
anyatra jāmayā sārdhaṁ prajānāṁ putra īhate | duhitānyatra jātena putreṇāpi viśiṣyate ||
ഭീഷ്മൻ വിശദീകരിച്ചു—സാധാരണയായി വംശപരമ്പര നിലനിർത്താൻ പുത്രനെയാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; എന്നാൽ ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ, പുത്രസ്ഥാനത്തിൽ കন্যയെ അംഗീകരിച്ചാൽ അവൾ അവകാശത്തിലും മാനത്തിലും ശ്രേഷ്ഠയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് പുത്രൻ ജനിച്ചാലും, അവൻ ആ കന്യയോടൊപ്പം ചേർന്ന് പിതൃസ്വത്തിൽ സഹ-അവകാശിയാകും. ദത്തപുത്രനേക്കാൾ സ്വന്തം ജന്മകন্যയ്ക്കാണ് ഉയർന്ന അവകാശവും ഗൗരവവും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma states that while a son is generally sought for lineage, there are exceptions where a daughter—especially one accepted as fulfilling the son’s role—can share or even take precedence in inheritance, and a biological daughter can be regarded as superior to an adopted son in claim.
In the Anushasana Parva’s dharma-instruction setting, Bhishma is laying down nuanced rules about heirs and succession, clarifying exceptional cases involving a daughter treated as a son and comparisons between a natural daughter and an adopted son.