Shloka 28
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
युधिछिर उवाच कन्यायां प्राप्तशुल्कायां ज्यायांश्वैदाव्रजेद् वर: । धर्मकामार्थसम्पन्नो वाच्यमत्रानृतं न वा,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! यदि एक वरसे कन्याका विवाह पक्का करके उसका मूल्य ले लिया गया हो और पीछे उससे भी श्रेष्ठ धर्म, अर्थ और कामसे सम्पन्न अत्यन्त योग्य वर मिल जाय तो पहले जिससे मूल्य लिया गया है उससे झूठ बोलना--उसको कन्या देनेसे इनकार कर देना चाहिये या नहीं?
Yudhiṣṭhira uvāca: kanyāyāṃ prāptaśulkāyāṃ jyāyān vai dāvrājed varaḥ | dharmakāmārthasampanno vācyam atrānṛtaṃ na vā ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—പിതാമഹാ! ഒരു വരനോട് കന്യാവിവാഹം ഉറപ്പാക്കി ശുല്കം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, പിന്നെ ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമസമ്പന്നനായ അതിലും ശ്രേഷ്ഠനായ വരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാൽ, ഈ കാര്യത്തിൽ അസത്യം പറയണമോ അല്ലയോ? അതായത് മുൻ വരനെ നിരസിച്ച് കന്യയെ നൽകാതിരിക്കുക ധർമ്മമാണോ?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-conflict: whether truthfulness and honoring an accepted marital agreement outweigh the practical advantage of choosing a later, superior match. It asks if falsehood or denial can ever be justified when prior commitment (sealed by accepting śulka) exists.
Yudhiṣṭhira, in dialogue with Bhīṣma (the grandsire), poses a legal-ethical question about marriage customs: after accepting a bride-price and thereby confirming a match, can the family retract the promise if a better-qualified suitor appears, and would such retraction require or constitute untruth?