Shloka 143
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयता: । वाणीके द्वारा एवं वध और बन्धनके द्वारा रोककर अथवा नाना प्रकारके क्लेश देकर भी स्त्रियोंकी रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि वे सदा असंयमशील होती हैं
na śakyā rakṣituṃ nāryas tā hi nityam asaṃyatāḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സ്ത്രീകളെ ‘കാവലിട്ട്’ സംരക്ഷിക്കാനാവില്ല; കാരണം അവർ നിത്യവും അസംയതരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വാക്കുകൊണ്ട് തടഞ്ഞാലും, ദണ്ഡഭയം കാണിച്ചാലും, വധമോ ബന്ധനമോ വഴി, അല്ലെങ്കിൽ നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങൾ ഏൽപ്പിച്ചാലും—അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ സുരക്ഷിതമാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse argues that coercive measures—confinement, threats, punishment, even violence—do not constitute genuine ‘protection’ of moral conduct; it frames the matter as rooted in self-restraint (saṃyama) rather than external force, though it does so through a generalized and polemical claim about women.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues delivering didactic counsel on dharma and social conduct; here he voices a strong, proverbial-sounding assertion about the limits of guarding women, embedded within broader normative discourse on household and societal regulation.