Shloka 18
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
विशुद्धेन सुविनीतेन कर्मणा । एवं गृहस्थ: कर्माणि कुर्वन् धर्मान्न हीयते,जो यज्ञ-यागादि करके देवताओंके ऋणसे, वेदोंका स्वाध्याय करके ऋषियोंके ऋणसे, श्रेष्ठ पुत्रकी उत्पत्ति तथा श्राद्ध करके पितरोंके ऋणसे, दान देकर ब्राह्मणोंक ऋणसे और आतिथ्य सत्कार करके अतिथियोंके ऋणसे मुक्त होता है तथा क्रमशः विशुद्ध और विनययुक्त प्रयत्नसे शास्त्रोक्त कर्मोंका अनुष्ठान करता है, वह गृहस्थ कभी धर्मसे भ्रष्ट नहीं होता
bhīṣma uvāca | viśuddhena suvinītena karmaṇā | evaṃ gṛhasthaḥ karmāṇi kurvan dharmān na hīyate | yo yajña-yāgādibhiḥ kṛtvā devatā-ṛṇāt, vedānāṃ svādhyāyena ṛṣi-ṛṇāt, śreṣṭha-putrasya utpādanena tathā śrāddhena pitṛ-ṛṇāt, dānena brāhmaṇa-ṛṇāt, ātithya-satkāreṇa atithi-ṛṇāt ca mucyate; tathā kramaśaḥ viśuddha-vinaya-yukta-prayatnena śāstroktān karmāṇām anuṣṭhānaṃ karoti—sa gṛhasthaḥ kadācit dharmāt na bhraśyati |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ശുദ്ധിയും ശാസനയും ഉള്ള കർമങ്ങളാൽ ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ കടമകൾ നിർവഹിച്ചാൽ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് അവൻ പതിക്കുകയില്ല. യജ്ഞയാഗങ്ങളാൽ ദേവഋണം, വേദസ്വാധ്യായത്താൽ ഋഷിഋണം, ഉത്തമ പുത്രസന്താനവും ശ്രാദ്ധവും കൊണ്ട് പിതൃഋണം, ദാനത്താൽ ബ്രാഹ്മണഋണം, അതിഥിസത്കാരത്താൽ അതിഥിഋണം—ഇങ്ങനെ അവൻ ക്രമമായി മോചിതനാകുന്നു. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ശുദ്ധിയും വിനയവും സഹിതം ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതുകയില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder remains established in dharma by performing scripturally prescribed duties with purity and humility, thereby repaying the key obligations (ṛṇas) to gods, seers, ancestors, Brahmins, and guests through sacrifice, study, progeny and śrāddha, charity, and hospitality.
In Bhishma’s instruction on conduct (Anuśāsana), he explains to the listener the ethical-religious framework of gṛhastha life: disciplined performance of rites and social duties frees one from various obligations and prevents moral decline.