Shloka 13
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
हेतुवादान् ब्रुवन् सत्सु विजेताहेतुवादिक: । आक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्राह्मणानां सदैव हि,जो ब्राह्मण अपने पाण्डित्यका अभिमान करके व्यर्थके तर्कका आश्रय लेकर वेदोंकी निन्दा करता है, आन्वीक्षिकी निरर्थक तर्कविद्यामें अनुराग रखता है, सत्पुरुषोंकी सभामें कोरी तर्ककी बातें कहकर विजय पाता, शास्त्रानुकूल युक्तियोंका प्रतिपादन नहीं करता, जोर-जोरसे हल्ला मचाता और ब्राह्मणोंके प्रति सदा अतिवाद (अमर्यादित वचन)-का प्रयोग करता है, जो सबपर संदेह करता है, जो बालकों और मूर्खोका-सा व्यवहार करता तथा कटुवचन बोलता है, तात! ऐसे मनुष्यको अस्पृश्य समझना चाहिये। विद्वान् पुरुषोंने ऐसे पुरुषको कुत्ता माना है
bhīṣma uvāca | hetuvādān bruvan satsu vijetāhetuvādikaḥ | ākroṣṭā cātivaktā ca brāhmaṇānāṃ sadaiva hi |
സത്സഭയിൽ വെറും വാദങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് കുതർക്കംകൊണ്ട് ജയിക്കുന്നവനും, കൂകിക്കരഞ്ഞ് നിന്ദിക്കുന്നവനും, അതിവാചകനുമായ—പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു—അത്തരം മനുഷ്യനെ അശുദ്ധനെന്നു കരുതണം; ജ്ഞാനികൾ അവനെ നായയോടു ഉപമിച്ചിട്ടുണ്ട്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma condemns winning debates through empty sophistry and abusive loud speech, especially when directed at Brahmins and the virtuous. True dharma requires disciplined reasoning aligned with śāstra and respectful conduct; mere contentious logic and reviling speech mark a person as socially and morally impure.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and proper conduct. Here he characterizes a type of person—one who relies on captious argument and reviling speech in the assembly of good people—and states that such a person should be treated as impure and is censured by the wise.