Shloka 12
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
भवेत् पण्डितमानी यो ब्राह्मणो वेदनिन्दक: । आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकाम्,जो ब्राह्मण अपने पाण्डित्यका अभिमान करके व्यर्थके तर्कका आश्रय लेकर वेदोंकी निन्दा करता है, आन्वीक्षिकी निरर्थक तर्कविद्यामें अनुराग रखता है, सत्पुरुषोंकी सभामें कोरी तर्ककी बातें कहकर विजय पाता, शास्त्रानुकूल युक्तियोंका प्रतिपादन नहीं करता, जोर-जोरसे हल्ला मचाता और ब्राह्मणोंके प्रति सदा अतिवाद (अमर्यादित वचन)-का प्रयोग करता है, जो सबपर संदेह करता है, जो बालकों और मूर्खोका-सा व्यवहार करता तथा कटुवचन बोलता है, तात! ऐसे मनुष्यको अस्पृश्य समझना चाहिये। विद्वान् पुरुषोंने ऐसे पुरुषको कुत्ता माना है
bhavet paṇḍitamānī yo brāhmaṇo vedanindakaḥ | ānvīkṣikīṁ tarkavidyām anurakto nirarthikām ||
പാണ്ഡിത്യാഭിമാനത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടി വേദങ്ങളെ നിന്ദിക്കുകയും, നിർത്ഥകമായ ആൻവീക്ഷികീ—വെറും തർക്കവാദത്തിൽ—ആസക്തനാവുകയും ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അസ്പൃശ്യനെന്നു കരുതണം; ജ്ഞാനികൾ അവനെ നായയോടു ഉപമിച്ചിട്ടുണ്ട്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Learning without humility becomes adharma: when a person uses logic merely to win arguments and to denigrate the Vedas, such reasoning is called fruitless. True wisdom supports dharma, disciplined speech, and scripturally aligned reasoning rather than prideful disputation.
In Bhīṣma’s instruction on conduct and dharma, he describes a type of brāhmaṇa who is arrogant about scholarship and hostile to Vedic authority, being devoted to empty debate. Bhīṣma declares that such a person should be socially shunned, and notes that the wise compare him to a dog.