Shloka 4
Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा । ब्राह्म॒ण्यमथ चेदिच्छेत् तन्मे ब्रूहि पितामह,पितामह! यदि कोई ब्राह्मणत्व पानेकी इच्छा करे तो वह उसे तपस्या, महान् कर्म अथवा वेदोंके स्वाध्याय आदि किस उपायसे प्राप्त कर सकता है?
Yudhiṣṭhira uvāca:
Tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā |
Brāhmaṇyam atha ced icchet tan me brūhi pitāmaha ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—പിതാമഹാ! ആരെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണ്യം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അതു മഹത്തായ തപസ്സിലൂടെയോ, ഉത്തമകർമ്മത്തിലൂടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രുതി-വേദാധ്യയനത്തിലൂടെയോ—ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു? എനിക്ക് പറയുക.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames Brahminhood as something to be attained through qualifying means—ascetic discipline, righteous conduct, and sacred learning—inviting a discussion that emphasizes ethical-spiritual merit rather than mere social label.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira questions Bhīṣma (the grandsire and authority on dharma) about the true means by which one becomes a brāhmaṇa, setting up Bhīṣma’s forthcoming explanation.