Shloka 68
मातङ्ग–शक्रसंवादः
Mataṅga–Śakra Dialogue on Tapas, Status, and Moral Qualities
Devanagari script
सा,भूतभव्यभविष्यज्ञैर्महर्षिभिरुपस्थिताम् । देवै: सेन्द्रैश्न को गड़ां नोपसेवेत मानव: भूत, वर्तमान और भविष्यके ज्ञाता महर्षि तथा इन्द्र आदि देवता भी जिनकी उपासना करते हैं, उन गंगाजीका सेवन कौन मनुष्य नहीं करेगा?
Transliteration
sā bhūtabhavyabhaviṣyajñair maharṣibhir upasthitām | devaiḥ sendraiś ca ko gaṅgāṃ nopaseveta mānavaḥ ||
Translation
ഭൂത-വർത്തമാന-ഭാവി അറിയുന്ന മഹർഷിമാർ സേവിക്കുന്നതും ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ പോലും ആരാധിക്കുന്നതുമായ ആ ഗംഗയെ ഏത് മനുഷ്യൻ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കാതിരിക്കും?
Word by Word
साshe (that one)
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूतpast (what has been)
भूत:
Karma
TypeNoun
Rootभूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; भू + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भव्यpresent/what is (lit. becoming/fit to be)
भव्य:
Karma
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भविष्यत्future (what will be)
भविष्यत्:
Karma
TypeNoun
Rootभविष्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; भू + श्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ज्ञैःby knowers
ज्ञैः:
Karana
TypeAdjective
Rootज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
महर्षिभिःby great sages
महर्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
उपस्थिताम्attended/served/approached
उपस्थिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउपस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; उप-स्था + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
देवैःby gods
देवैः:
Karana
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
स-इन्द्रैःtogether with Indra (i.e., with Indra included)
स-इन्द्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
कःwho?
कः:
Karta
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गङ्गाम्Ganga (the river-goddess)
गङ्गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
उपसेवेतwould/should worship/serve/seek
उपसेवेत:
TypeVerb
Rootउप-सेव् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
मानवःa man/human
मानवः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
सिद्ध उवाच
Characters & Entities
S
SiddhaG
GaṅgāM
MaharṣisD
DevasI
IndraVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes