Shloka 57
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
(व्रतानां पारणार्थाय गुर्वर्थे यज्ञदक्षिणाम् । निवेशार्थ च विद्वांसस्तेषां दत्त महाफलम् ।।
vratānāṁ pāraṇārthāya gurvarthē yajñadakṣiṇām | niveśārthaṁ ca vidvāṁsas teṣāṁ dattaṁ mahāphalam || pitroś ca rakṣaṇārthāya putradārārtham eva vā | mahāvyādhivimokṣāya teṣu dattaṁ mahāphalam || bālāḥ striyaś ca vāñchanti subhaktaṁ cāpy asādhanāḥ | svargam āyānti dattvaiṣāṁ nirayān nopayānti te || kṛtasarvasvaharaṇā nirdōṣāḥ prabhaviṣṇubhiḥ | spṛhayanti ca bhuktvānnaṁ teṣu dattaṁ mahāphalam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വ്രതങ്ങളുടെ പാരണത്തിനും, ഗുരുദക്ഷിണയ്ക്കും, യജ്ഞദക്ഷിണയ്ക്കും, ഗൃഹസ്ഥസ്ഥാപനത്തിനും (വിവാഹാദി) വേണ്ടി ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പണ്ഡിതർക്കു നൽകിയ ദാനം മഹാഫലദായകമാണ്. അതുപോലെ മാതാപിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി, ഭാര്യാ-പുത്രപാലനത്തിനായി, അല്ലെങ്കിൽ മഹാരോഗവിമോചനത്തിനായി ധനം തേടുന്നവർക്ക് നൽകിയ ദാനവും മഹാഫലം നൽകുന്നു. ഉപാധികളില്ലാത്ത ബാലരും സ്ത്രീകളും വെറും സുസ്വാദുവായ ഭക്ഷണം മാത്രം യാചിച്ചാൽ, അവർക്കു ഭക്ഷണം നൽകുന്ന ദാതാവ് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു; നരകത്തിലേക്ക് പതിക്കുകയില്ല. കൂടാതെ ശക്തിയുള്ള കള്ളന്മാർ നിർദോഷികളുടെ സർവ്വസ്വവും കവർന്നെടുത്തപ്പോൾ, അവർ അന്നത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—അവർക്കു അന്നദാനം ചെയ്യുന്നതും മഹാഫലദായകമാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that charity is especially meritorious when directed to genuine need: completing vows, paying rightful fees (to teacher or sacrifice), establishing a household, protecting parents, supporting family, seeking relief from severe illness, and—above all—feeding the resource-less such as children, women, and innocents robbed by the powerful.
Within Bhīṣma’s instruction on dāna-dharma in the Anuśāsana Parva, he enumerates specific recipients and circumstances where giving (particularly food and necessary wealth) yields ‘great fruit,’ framing charity as a concrete social and ethical duty.