Shloka 41
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
(पालाशो द्विजदण्ड: स्यादश्वत्थ: क्षत्रियस्य तु । औदुम्बरश्न वैश्यस्य धर्म एष युधिष्ठिर ।।) ब्राह्मणगका दण्ड पलाशका, क्षत्रियके लिये पीपलका और वैश्यके लिये गूलरका होना चाहिये। युधिष्ठिर! ऐसा ही धर्म है ।। दातुः प्रतिग्रहीतुश्न धर्माधर्माविमौ शूणु । ब्राह्मणस्यानृते<धर्म: प्रोक्त: पातकसंज्ञित: । चतुर्गुण: क्षत्रियस्य वैश्यस्याष्टगुण: स्मृत:,अब दान देने और दान लेनेवालेके धर्माधर्मका वर्णन सुनो। ब्राह्मणको झूठ बोलनेसे जो अधर्म या पातक बताया गया है उससे चौगुना क्षत्रियको और आठगुना वैश्यको लगता है
bhīṣma uvāca |
pālāśo dvijadaṇḍaḥ syād aśvatthaḥ kṣatriyasya tu |
audumbaraś ca vaiśyasya dharma eṣa yudhiṣṭhira ||
dātuḥ pratigrahītuś ca dharmādharmāv imau śṛṇu |
brāhmaṇasyānṛte 'dharmaḥ proktaḥ pātakasaṃjñitaḥ |
caturguṇaḥ kṣatriyasya vaiśyasyāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണന്റെ ദണ്ഡം പലാശമരത്തിൻറേതായിരിക്കണം; ക്ഷത്രിയന്റെത് അശ്വത്ഥ (അരയാൽ/പീപ്പൽ) മരത്തിൻറേതായിരിക്കണം; വൈശ്യന്റെത് ഉദുംബര (അത്തി/ഗൂളർ) മരത്തിൻറേതായിരിക്കണം. യുദ്ധിഷ്ഠിരാ! ഇതുതന്നെ ധർമ്മം. ഇനി ദാനം നൽകുന്നവന്റെയും ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നവന്റെയും ധർമ്മാധർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കുക. ബ്രാഹ്മണൻ അസത്യം പറഞ്ഞാൽ ‘പാതകം’ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദോഷം, ക്ഷത്രിയന് നാലിരട്ടി, വൈശ്യന് എട്ടിരട്ടി എന്നു സ്മൃതിയിൽ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच