Shloka 17
अहिंसयित्वा ब्रह्महत्याविधानम् / Brahmahatyā incurred without physical violence
भीष्म उवाच आदिष्टिनो ये राजेन्द्र ब्राह्मणा वेदपारगा: । भुज्जते ब्रह्म॒कामाय व्रतलुप्ता भवन्ति ते,भीष्मजीने कहा--राजेन्द्र! (जिन्हें गुरुने नियत वर्षोंतक ब्रह्मचर्य-व्रत पालन करनेका आदेश दे रखा है वे आदिष्टी कहलाते हैं।) ऐसे वेदके पारड़त आदिष्टी ब्राह्मण यदि यजमानकी ब्राह्मणको दान देनेकी इच्छापूर्तिके लिये श्राद्धमें भोजन करते हैं तो उनका अपना ही व्रत नष्ट हो जाता है (इससे दाताका दान दूषित नहीं होता है)-
bhīṣma uvāca | ādiṣṭino ye rājendra brāhmaṇā vedapāragāḥ | bhuñjate brahmakāmāya vrataluptā bhavanti te ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജേന്ദ്രാ! ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിശ്ചിത കാലം ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ ബദ്ധരായി, വേദപാരംഗതരായ ‘ആദിഷ്ടി’ ബ്രാഹ്മണർ യജമാനന്റെ ബ്രാഹ്മണദാനാഭിലാഷം നിറവേറ്റാൻ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭുജിച്ചാൽ, അവരുടെ സ്വന്തം വ്രതം തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു; കുറ്റം ഭുജിക്കുന്നവനുടേതാണ്, ദാതാവിന്റെ ദാനത്തിനല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A disciplined vow (vrata), especially brahmacarya under a teacher’s injunction, must not be compromised for social convenience. Even if a patron wishes to complete a rite by feeding Brahmins, the vow-holder must protect his own dharma; ethical responsibility is tied to one’s own observance, not merely to pleasing others.
Bhishma instructs the king about ritual and conduct: certain Brahmins (ādiṣṭin students under strict brahmacarya) should not eat in a śrāddha setting just to fulfill the patron’s desire to donate. If they do, their personal vow is considered lapsed—highlighting boundaries between donor’s rite and the recipient’s discipline.