Shloka 176
अपसवब्यमकुर्वन्त धृतराष्ट्रमुखाश्रिताम् तदनन्तर पाण्डवोंने विधिपूर्वक महात्मा भीष्मका पितृमेध कर्म सम्पन्न किया। अग्निमें बहुत-सी आहुतियाँ दी गयीं। साम-गान करनेवाले ब्राह्मण साममन्त्रोंका गान करने लगे तथा धृतराष्ट्र आदिने चन्दनकी लकड़ी
vaiśampāyana uvāca | apasavyam akurvanta dhṛtarāṣṭra-mukhāśritām | tadanantaraṃ pāṇḍavaiḥ vidhipūrvakaṃ mahātmā bhīṣmasya pitṛmedha-karma sampannaṃ kṛtam | agnau bahvyo 'hutiḥ pradattāḥ | sāma-gāna-kartāro brāhmaṇāḥ sāma-mantrān agāyan | tathā dhṛtarāṣṭrādayaś candana-kāṣṭhaiḥ kālī-candanaiḥ sugandhi-dravyaiś ca bhīṣmasya śarīram ācchādya tasya citāyām agniṃ prajvālayām āsuḥ | tataḥ dhṛtarāṣṭrādayaḥ sarve kauravāḥ etāṃ jvalantīṃ citāṃ pradakṣiṇam akurvan |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ളവർ വിധിപ്രകാരം അപസവ്യമായി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു. തുടർന്ന് പാണ്ഡവർ ശാസ്ത്രവിധി അനുസരിച്ച് മഹാത്മാവ് ഭീഷ്മന്റെ പിതൃമേധകർമ്മം സമാപിപ്പിച്ചു. അഗ്നിയിൽ അനവധി ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. സാമഗാനത്തിൽ നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണർ സാമമന്ത്രങ്ങൾ ആലപിച്ചു. പിന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രാദികൾ ചന്ദനകട്ടികൾ, കൃഷ്ണചന്ദനം, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഭീഷ്മന്റെ ദേഹം മൂടി ചിതയിൽ അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രാദി എല്ലാ കൗരവരും ജ്വലിക്കുന്ന ചിതയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid enmity and the aftermath of war, dharma requires honoring the departed through prescribed rites. The passage emphasizes disciplined ritual conduct, reverence for a venerable elder (Bhīṣma), and the ethical restoration of order through duty-bound remembrance.
After Bhīṣma’s passing, the Pāṇḍavas complete his funerary obsequies (pitṛmedha) with fire-offerings while Sāma-vedic hymns are sung. Dhṛtarāṣṭra and the Kauravas adorn Bhīṣma’s body with sandalwood and fragrances, ignite the pyre, and then circumambulate the burning pyre as a final act of honor.