Shloka 12
लोकथर्मे च धर्मे च विशेषकरणं कृतम् । यथैकत्वं पुनर्यान्ति प्राणिनस्तत्र विस्तर:
lokadharme ca dharme ca viśeṣakaraṇaṃ kṛtam | yathaikatvaṃ punaryānti prāṇinastatra vistaraḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ലോകധർമ്മത്തിനും ധർമ്മത്തിനും (പവിത്ര കർത്തവ്യത്തിനും) തമ്മിൽ വ്യത്യാസം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. കാരണം ഇതാണ്: ജീവികൾ താന്താന്റെ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ച് വീണ്ടും ഏകത്വം പ്രാപിക്കേണ്ടതിനായി; ഇതിനെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രങ്ങൾ വിശദമായി പറയുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the scriptures distinguish between social/customary duties (lokadharma) and sacred/righteous duties (dharma) not to create ultimate separation, but to guide beings through appropriate conduct toward spiritual oneness (ekatva).
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma. Here he frames why different duties are prescribed: they function as practical paths suited to people’s roles, ultimately aiming at the same spiritual end.