Shloka 59
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो 5गम: । प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभाग: सर्वगो5मुख:,२४१ नक्षत्रविग्रहमति:--नक्षत्र--ग्रह-तारा आदिकी गतिको जाननेवाले, २४२ गुणबुद्धि:-गुणोंमें बुद्धि लगानेवाले, २४३ लय॒ः--प्रलयके स्थान, २४४ अगम:-- जाननेमें न आनेवाला, २४५ प्रजापति:--प्रजाके स्वामी, २४६ विश्वबाहु:--सलब ओर भुजावाले, २४७ विभाग:--विभागस्वरूप, २४८ सर्वग:--सर्वव्यापी, २४९ अमुख:-- बिना मुखवाला
nakṣatravigrahamatir guṇabuddhir layo 'gamaḥ | prajāpatir viśvabāhur vibhāgaḥ sarvago 'mukhaḥ ||
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—അവൻ നക്ഷത്ര-ഗ്രഹ-താരാദികളുടെ ഗതി-വിന്യാസം അറിയുന്നവൻ; ഗുണങ്ങളെ ഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവൻ; പ്രളയത്തിൽ എല്ലാം ലയിക്കുന്ന അധിഷ്ഠാനവും, എന്നിട്ടും അഗമ്യനും. അവൻ തന്നെ പ്രജാപതി, സൃഷ്ടികളുടെ അധിപതി; സർവ്വത്ര വ്യാപിക്കുന്ന ഭുജങ്ങളുള്ളവൻ; വിഭാഗവും ക്രമവും എന്ന തത്ത്വം; സർവ്വവ്യാപി; അമുഖൻ—പരിമിത രൂപത്തിന് അതീതൻ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together epithets to convey that the Supreme (addressed here as Prajāpati) governs cosmic order (celestial motions and the guṇas), is the final ground of dissolution (laya), yet remains ultimately beyond full human comprehension (agama).
Vāyu-deva is speaking a hymn-like description, listing divine names/qualities to identify and praise the deity’s cosmic sovereignty, omnipresence, and transcendence beyond limited form.