Shloka 19
भीष्म उवाच धर्मस्य द्वियमाणस्य बलवद्/िद्दुरात्मभि: । यद्येवं मन्यसे राजंस्त्रिधा धर्मविचारणा
bhīṣma uvāca | dharmasya dvyamāṇasya balavad durātmabhiḥ | yady evaṃ manyase rājan tridhā dharmavicāraṇā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ശക്തിയുള്ള ദുഷ്ടന്മാർ ആക്രമിച്ച് ധർമ്മം രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ധർമ്മവിചാരം ത്രിവിധമാകുന്നു എന്നു നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ആ അഭിപ്രായം ശരിയല്ല. സത്യത്തിൽ ധർമ്മം ഒന്ന്; അതിനെ മൂന്നു രീതിയിൽ പരിശോധിക്കുന്നു—വേദം, പ്രത്യക്ഷം, ശിഷ്ടാചാരം—ഈ മൂന്നു പ്രമാണങ്ങളാൽ അതിനെ വിലയിരുത്തുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma insists that dharma is fundamentally one, even when it appears harmed or confused by the actions of powerful wrongdoers; the ‘threefold’ aspect belongs to the methods of examining dharma, not to dharma itself being three different things.
In his instruction to the king (Yudhiṣṭhira), Bhishma corrects a misunderstanding: the king seems to treat dharma as split or multiple due to conflicting situations, and Bhishma clarifies that only the inquiry is threefold—dharma itself remains a single principle.