Shloka 105
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:
dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā aniyamo 'yamaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ധനുർധരൻ; ധനുർവേദം തന്നെയും അവൻ; അവൻ ദണ്ഡം, ദമയിതാവ്, ദമം (അനുശാസനം) തന്നെയും അവൻ. അവൻ അപരാജിതൻ, സർവസഹൻ; അവൻ നിയന്താവ്—എല്ലാവരെയും അവരുടെ അവരുടെ കര്ത്തവ്യത്തിൽ നിയോഗിക്കുന്നവൻ—എന്നാലും അവൻ അനിയമൻ, യാതൊരു നിയമത്തിലും ബന്ധിതനല്ല; അവൻ അയം—അവനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന അധിപൻ ആരുമില്ല, പരമ സ്വതന്ത്രൻ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True authority combines martial competence (dhanurdhara, dhanurveda) with ethical governance: punishment (daṇḍa) is meant to discipline and reform (dama), the ruler must be resilient (sarvasaha) and invincible in resolve (aparājita), and the highest sovereignty is self-governed—answerable to no coercive power (aniyama, ayama).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising an exemplary figure through a chain of epithets, portraying the ideal upholder of order: a master archer and a just disciplinarian who regulates society while remaining supremely independent.