Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

भीष्मस्योत्तरायणप्रतीक्षा तथा युधिष्ठिरागमनम् | Bhīṣma’s uttarāyaṇa moment and Yudhiṣṭhira’s arrival

परमात्मा हृषीकेश: सर्वव्यापी महेश्वर: । न तस्मात्‌ परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन,वे ही परमात्मा, इन्द्रियोंके प्रेरक और सर्वव्यापी महेश्वर हैं। तीनों लोकोंमें उनसे बढ़कर दूसरा कोई नहीं है

paramātmā hṛṣīkeśaḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ | na tasmāt paramaṃ bhūtaṃ triṣu lokeṣu kiṃcana ||

അവൻ പരമാത്മാവ്, ഹൃഷീകേശൻ (ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപൻ), സർവ്വവ്യാപിയായ മഹേശ്വരൻ. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവനെക്കാൾ പരമായ ഒന്നുമില്ല.

परमात्माthe Supreme Self
परमात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootपरमात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हृषीकेशःHrishikesha (Lord of the senses; Krishna/Vishnu)
हृषीकेशः:
Karta
TypeNoun
Rootहृषीकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वव्यापीall-pervading
सर्वव्यापी:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वव्यापिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महेश्वरःthe Great Lord
महेश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
तस्मात्than him/from him
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
परम्higher/superior
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतम्being/entity
भूतम्:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Nominative, Singular
त्रिषुin the three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Plural
किंचनanything whatsoever
किंचन:
Karta
TypePronoun/Indefinite
Rootकिंचन
FormNeuter, Nominative, Singular

ईश्वर उवाच

P
Paramātmā
H
Hṛṣīkeśa
M
Maheśvara
T
the three worlds (triloka)

Educational Q&A

That the Supreme Self—identified as Hṛṣīkeśa and Maheśvara—is all-pervading and unsurpassed; therefore, ultimate authority for dharma and spiritual life rests in the highest Lord beyond whom nothing exists.

Īśvara speaks in a declarative, doctrinal mode, affirming His supreme status and cosmic pervasiveness, establishing a theological foundation for subsequent ethical or devotional instruction.