Shloka 113
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
विषयभोगोंसे निवृत्त रहना, गोरसका आहार करना, शमके साधनमें प्रेम रखना, खुले मैदान चबूतरेपर सोना, योगका अभ्यास करना, साग-पातका सेवन करना, फल-मूल खाकर रहना, वायु, जल और सेवारका आहार करना--ये ऋषियोंके नियम हैं। इनका पालन करनेसे वे अजित--सर्वश्रेष्ठ गतिको प्राप्त करते हैं ।।
viṣayabhogebhyo nivṛttir, gorasāhāraḥ, śamasādhanaprema, vivṛte kṣetre caṭvare śayanaṃ, yogābhyāsaḥ, śākapatrasevanaṃ, phalamūlāśanaṃ, vāyu-jala-sevāra-āhāraś ca—ete ṛṣīṇāṃ niyamāḥ; etān anutiṣṭhanto ’jitāṃ (ajitāṃ) paramāṃ gatiṃ prāpnuvanti. vidhūme sannamusale vyaḍrāre bhuktavajjane | atītapātrasañcāre kāle vigatabhikṣuke ||
വിഷയഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിക്കുക, ഗോറസം (പാൽജന്യാഹാരം) സ്വീകരിക്കുക, ശമസാധനങ്ങളിൽ പ്രീതിയോടെ നിലകൊള്ളുക, തുറന്ന നിലത്തോ ചബുതറയിലോ ശയിക്കുക, യോഗാഭ്യാസം നടത്തുക, ഇല‑കറികൾ ഭക്ഷിക്കുക, ഫല‑മൂലങ്ങളിൽ ജീവിക്കുക, കൂടാതെ വായു‑ജലംയും സേവയിലൂടെ ലഭിച്ചതുമാത്രം ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുക—ഇവയാണ് ഋഷികളുടെ നിയമങ്ങൾ. ഇവ പാലിക്കുന്നവർ അജിതമായ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവരുടെ തപോജീവിതത്തിന്റെ ദൃശ്യം ഇങ്ങനെ—പുകമില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് ഭോജനം, ഉരൽ‑മുസലിന്റെ ശബ്ദമില്ലാത്ത നിശ്ശബ്ദം, പഴകിയ പാത്രവുമായി സഞ്ചാരം, ഭിക്ഷുക്കൾ പോലും ഭിക്ഷ തേടി മടങ്ങിയ സമയത്ത്।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined renunciation: restraining the senses, adopting simple and pure sustenance, cultivating inner calm, and practicing yoga. Such regulated living is presented as a dharmic path leading to the ‘unconquered’ highest goal (paramā gati), i.e., liberation or the supreme spiritual state.
Śrī Mahēśvara is instructing about the niyamas (observances) followed by ṛṣis. He lists concrete practices—diet, sleeping arrangements, and yogic discipline—and then indicates that these austerities characterize a life of renunciation and lead to the highest attainment.