Shloka 6
Brahmapūjā-kāraṇa-prśnaḥ and Keśava–Viṣvaksena-stuti
Question on Brahmin veneration; hymn on Kṛṣṇa as cosmic order
भारत! धर्म, अर्थ, भय, कामना और दया--इन पाँच हेतुओंसे दानको पाँच प्रकारका जानना चाहिये। अब जिन कारणोंसे दान देना उचित है, उनको सुनो ।।
bhārata! dharma-artha-bhaya-kāmanā-dayā—ebhiḥ pañcabhir hetubhiḥ dānaṃ pañcadhā jñātavyam. adhunā yeṣu kāraṇeṣu dānaṃ pradātum ucitaṃ, tān śṛṇu. iha kīrtim avāpnoti pretya cānuttamaṃ sukham; iti dānaṃ pradātavyaṃ brāhmaṇebhyo ’n-asūyatā.
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ധർമ്മം, അർത്ഥം (ലാഭം), ഭയം, ആഗ്രഹം, ദയ—ഈ അഞ്ചു ഹേതുക്കളാൽ ദാനം അഞ്ചുവിധമെന്നു അറിയണം. ഇനി ഏതു കാരണങ്ങളാൽ ദാനം നൽകുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ യുക്തമാണോ, അത് കേൾക്കുക. ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് കീർത്തി നേടുന്നു; മരണാനന്തരം പരലോകത്തിൽ അനുത്തമസുഖം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ അസൂയയില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നിർബന്ധമായി നൽകണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that charity should be evaluated by its motive: it can arise from dharma, gain, fear, desire, or compassion. The ethically proper form is giving grounded in dharma—done without envy or grudging—bringing honor in this life and the highest welfare after death.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on righteous conduct. Here he classifies types of giving by motive and urges dharma-based giving, specifically recommending gifts to Brahmins with a mind free of ill-will.