Shloka 43
Umā–Maheśvara-saṃvāda: Varṇa-bhraṃśa, Ācāra (Vṛtta), and Karmic Ascent/Decline
न तेषामशुभं किंचित् कल्मषं चोपपद्यते । जो मनुष्य बौने ब्राह्मण और पानीसे निकले हुए वराहको देखकर नमस्कार करता और उनकी उठायी मृत्तिकाको मस्तकसे लगाता है
na teṣām aśubhaṃ kiñcit kalmaṣaṃ copapadyate | yo manuṣyo vāmano brāhmaṇaṃ ca pānīyāt samutthitaṃ varāhaṃ ca dṛṣṭvā namaskaroti, teṣām uddhṛtāṃ mṛttikāṃ ca mastakena spṛśati, tasya kadācana nāśubhaṃ na pāpaṃ prāpnoti | (bhīṣma uvāca)
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അത്തരക്കാർക്ക് അശുഭമോ പാപകലുഷമോ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കുകയില്ല. വാമനബ്രാഹ്മണനെയും ജലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വരാഹനെയും കണ്ടു നമസ്കരിക്കുകയും, അവർ ഉയർത്തിയ മണ്ണ് തലയിൽ ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് ഒരിക്കലും അനിഷ്ടമോ പാപമോ ലഭിക്കില്ല. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ ഉപദേശിച്ചു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Reverence expressed through humble bodily acts—salutation and touching sacred earth to the head—functions as a purifier: it prevents the arising of inauspiciousness and the stain of sin. The verse emphasizes the ethical power of श्रद्धा (faith) and नमस्कार (respect) toward sanctified persons/symbols.
Bhishma continues his instruction on dharma, stating a specific observance: when one sees a dwarf Brahmin and a boar that has emerged from water, one should bow to them and touch to one’s head the earth they have lifted. He then declares the spiritual result—freedom from inauspiciousness and sin.