Shloka 11
Umā–Maheśvara-saṃvāda: Varṇa-bhraṃśa, Ācāra (Vṛtta), and Karmic Ascent/Decline
आप ही प्राणियोंकी सृष्टि करते हैं, आप ही समस्त प्रजाका संहार करते हैं और आप ही मनुष्योंसहित सम्पूर्ण प्राणियोंकी सनातन प्रकृति (मूल कारण) हैं ।।
bhīṣma uvāca | samprahasya tato viṣṇur idaṃ vacanam abravīt | cakreṇa nihatā daityāḥ padbhyāṃ krāntā vasundharā | varāharūpaṃ dhṛtvā hiraṇyākṣo nipātitaḥ | vāmanabrāhmaṇarūpeṇa baliḥ jitavān mayā |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവരാജാ! ഞാൻ ചക്രംകൊണ്ട് ദൈത്യരെ നിഹതരാക്കി; എന്റെ രണ്ടു പാദങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ ആക്രാന്തമാക്കി. വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഹിരണ്യാക്ഷനെ ഞാൻ വീഴ്ത്തി; വാമനബ്രാഹ്മണരൂപം സ്വീകരിച്ച് രാജാ ബലിയെ ഞാൻ വശപ്പെടുത്തി.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Power is justified when it serves dharma: Vishnu cites his avataric deeds to show that divine authority acts to restrain destructive forces and re-establish order, not for personal gain.
Bhishma reports Vishnu’s own words: Vishnu recounts key exploits—slaying Daityas with the discus, covering the earth with strides (Vamana), defeating Hiranyaksha as Varaha, and subduing Bali as Vamana—presenting these as proofs of his protective role.