Shloka 19
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
“जब स्वामी सुखपूर्वक सो जाते उस समय आवश्यक कार्य आ जानेपर भी मैं उन्हें कभी नहीं जगाती थी। इससे मेरे मनको विशेष संतोष प्राप्त होता था ।।
na āyasayāmi bhartāraṁ kuṭumbārthe ’pi sarvadā | guptagūḍhā sadā cāsmi susammṛṣṭa-niveśanā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സ്വാമി സുഖമായി ഉറങ്ങുമ്പോൾ ആവശ്യമായ കാര്യം വന്നാലും ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരിക്കലും ഉണർത്തിയില്ല; അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഉള്ളിൽ ഗാഢമായ തൃപ്തി ഉണ്ടായിരുന്നു. കുടുംബപരിപാലനത്തിനായിട്ടും ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരിക്കലും ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചില്ല. വീട്ടിലെ രഹസ്യകാര്യങ്ങൾ മറച്ചുവെച്ച്, വീടും മുറ്റവും നിത്യവും തൂത്തുവാരി ശുചിയായി ക്രമത്തോടെ സൂക്ഷിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights household dharma expressed through considerate restraint: not disturbing a spouse unnecessarily, maintaining confidentiality of family matters, and keeping the home clean and orderly—small daily disciplines presented as ethical virtues.
In Bhishma’s discourse on conduct (Anuśāsana Parva), a model of domestic behavior is described in first person: the speaker recounts how she served her husband by avoiding needless disturbance, safeguarding private affairs, and maintaining the household—illustrating idealized norms of family life.