Shloka 19
Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)
(दानेन तपसा चैव विष्णोरभ्यर्चनेन च । ब्राह्मण: स महाभाग तरेत् संसारसागरात् ।।
bhīṣma uvāca |
dānena tapasā caiva viṣṇor abhyarcaneṇa ca |
brāhmaṇaḥ sa mahābhāga taretsaṃsārasāgarāt ||
svakarmaśuddhasattvānāṃ tapobhir nirmalātmanām |
vidyayā gatamohānāṃ tāraṇāya hariḥ smṛtaḥ ||
tadarcana-paro nityaṃ tadbhaktas taṃ namaskuru |
tadbhaktā na vinaśyanti harīṣṭākṣara-parāyaṇāḥ ||
praṇavopāsanaparāḥ paramārthaparās tv iha |
etaiḥ pāvaya cātmānaṃ sarvapāpam apohya ca ||
svasti prāpruhi maitreya gṛhān sādhū vrajāmy aham |
etan manasi kartavyaṃ śreya evaṃ bhaviṣyati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“മഹാഭാഗാ! ബ്രാഹ്മണൻ ദാനം, തപസ്സ്, വിഷ്ണുവിന്റെ അഭ്യർച്ചനം എന്നിവയാൽ സംസാരസാഗരം കടക്കുന്നു. സ്വധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് അന്തഃകരണത്തെ ശുദ്ധമാക്കിയവരും, തപസ്സാൽ മനസ്സ് നിർമ്മലമായവരും, വിദ്യയാൽ മോഹം അകന്നവരുമായ ജനങ്ങളുടെ താരണത്തിനായി ഹരിയെ സ്മരിക്കുന്നു; അവനെ സ്മരിച്ചാൽ തന്നെ അവൻ നിശ്ചയമായി കരകയറ്റുന്നു. അതിനാൽ നിത്യവും അവന്റെ ആരാധനയിൽ തത്പരനായി ഇരിക്ക; അവന്റെ ഭക്തനായി നിലകൊൾ; നിരന്തരം നമസ്കരിക്ക. ഹരിയുടെ അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രത്തിൽ പരായണരായ ഭക്തർ ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല. ഇവിടെ പ്രണവോപാസനയിൽ ലീനരായി പരമാർത്ഥത്തിൽ തത്പരരായ മഹന്മാരുടെ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ നിന്നെ നീ പവിത്രമാക്കുക; സർവ്വപാപവും അകറ്റുക. മൈത്രേയ, നിനക്ക് സ്വസ്തി ലഭിക്കട്ടെ; ഞാൻ ഇപ്പോൾ സൂക്ഷ്മതയോടെ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതു മനസ്സിൽ ധരിക്ക; അതിനാൽ നിനക്ക് ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that liberation is attained through a triad of disciplines—charity, austerity, and devoted worship of Vishnu—supported by purity gained from one’s rightful duties and clarified by knowledge; remembrance and mantra-centered devotion to Hari are presented as unfailing means of deliverance.
Bhishma addresses Maitreya with concluding counsel: he urges steady Vishnu-devotion (including the eight-syllabled mantra and contemplation of Oṃ), advises self-purification by removing sin, and then takes leave, saying he will return to his hermitage and that Maitreya should keep the instruction in mind for his welfare.