Shloka 14
Dvaipāyana–Kīṭa Saṃvāda: Karmic Memory, Fear of Death, and Embodied Pleasure
संस्कृतासंस्कृता: पक्वा लवणालवणास्तथा | प्रजायन्ते यथा भावास्तथा चित्त निरुध्यते
saṁskṛtāsaṁskṛtāḥ pakvā lavaṇālavaṇās tathā | prajāyante yathā bhāvās tathā cittaṁ nirudhyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മാംസം പലവിധം ആകുന്നു: മസാല മുതലായവ ചേർത്ത് സംസ്കൃതമായത്, സംസ്കാരമില്ലാത്തത്, വേവിച്ചത്, ഉപ്പ് മാത്രം ചേർത്തത്, ഉപ്പില്ലാത്തത്. ഇങ്ങനെ ഏത് ഏത് ഭേദങ്ങൾ ജനിക്കുമോ, ആ ആ രുചിഭേദങ്ങളാൽ മാംസഭോജിയുടെ ചിത്തം അവിടെയേയ്ക്ക് ബന്ധിതമാകുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights how sensory variety (different tastes and preparations) strengthens attachment: the mind becomes ‘held’ by what it repeatedly seeks for pleasure. The ethical point is that indulgence in taste can obstruct restraint and inner discipline.
In Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Bhīṣma is teaching about conduct and restraint. Here he uses the example of meat prepared in multiple ways to illustrate how craving follows taste-variations and binds the mind.