Shloka 43
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
शास्त्र, इतिहास और वेदमें जो यह बात बतायी गयी है कि मनुष्य इस लोकमें पाप करनेपर मृत्युके पश्चात् यमराजके भयंकर लोकमें जाता है, यह सत्य ही है ।।
yudhiṣṭhira uvāca | śāstre itihāse ca vede ca yad idaṃ proktaṃ yat manuṣya iha loke pāpaṃ kṛtvā mṛtyoḥ paścād yamarājasya bhayānake loke gacchati, tat satyam eva || iha sthānāni puṇyāni devatulyāni bhūpate | tiryag-yony-atiriktāni gatimanti ca sarvaśaḥ || bhūpāla! asmin yama-loke deva-loka-samāni puṇya-mayāni sthānāni santi, yatra tiryag (kīṭa-pataṅgādi) yoni-jīvān vihāya sarve puṇyātmānaḥ jaṅgamā jīvā gacchanti |
ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഇതിഹാസപരമ്പരയിലും വേദങ്ങളിലും പറയുന്നതുപോലെ—ഈ ലോകത്ത് പാപം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ മരണാനന്തരം യമന്റെ ഭയങ്കര ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇത് തീർച്ചയായും സത്യമാണ്. എന്നാൽ, ഹേ രാജാവേ, അതേ യമലോകത്തിൽ ദേവലോകസമമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്; തിര്യക് (കീടപതംഗാദി) യോനികളെ ഒഴിച്ചാൽ, എല്ലാ പുണ്യവാന്മാരായ ചരജീവികളും ആ ഗതികളെ പ്രാപിക്കുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse affirms the moral causality taught by śāstra, itihāsa, and Veda: sinful actions lead after death to Yama’s fearsome realm; yet that realm also contains meritorious, deva-like abodes for the virtuous—highlighting that post-mortem experience is graded by karma, not a single uniform punishment.
Yudhiṣṭhira addresses a king and clarifies the doctrine of Yamaloka: it is not only a place of terror for sinners but also includes auspicious stations where virtuous beings proceed, with an explicit exclusion of beings in lower animal/insect births from those particular destinations.