Shloka 55
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
(देवालये5थ गोवन्दे चैत्ये सस्येषु विश्रमे । भक्ष्यान् भूक्त्वा क्षुतेअध्वानं गत्वा मूत्रपुरीषयो: ।।
bhīṣma uvāca | devālaye 'tha govande caitye sasy eṣu viśrame | bhakṣyān bhuktvā kṣute 'dhvānaṃ gatvā mūtrapurīṣayoḥ || dvir ācāmed yathānyāyaṃ hṛdagataṃ tu pibann apaḥ | annaṃ bubhukṣamāṇas tu trir mukhena spṛśed apaḥ | bhuktvā cānnaṃ tathaiva trir dviḥ punaḥ parimārjayet ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ദേവാലയത്തിനടുത്തും, ഗോവൃന്ദത്തിനിടയിലും, ചൈത്യ/പുണ്യസ്ഥാനത്തും, ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങളുടെ സമീപത്തും, വിശ്രമസ്ഥാനത്തിനടുത്തും, വിളഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കൃഷിയിടങ്ങളിലും മൂത്രമല വിസർജനം ചെയ്യരുത്. ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം, തുമ്മിയതിന് ശേഷം, വഴിയാത്ര കഴിഞ്ഞ ശേഷം, കൂടാതെ മൂത്രമല വിസർജനം ചെയ്ത ശേഷം, വിധിപ്രകാരം ശുദ്ധി ചെയ്ത് രണ്ടുതവണ ആചമനം ചെയ്യണം—ജലം ഹൃദയം വരെ എത്തിയതായി തോന്നുന്നത്ര കുടിക്കണം. ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നവൻ ആദ്യം മൂന്നു തവണ വായിലൂടെ ജലം സ്പർശിച്ച് ആചമനം ചെയ്യണം; ഭക്ഷണാനന്തരം കൂടി അതുപോലെ മൂന്നു തവണ ആചമനം ചെയ്ത്, പിന്നെ രണ്ടുതവണ വായ് തുടയ്ക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Maintain śauca (purity) by respecting sacred and communal spaces—temples, shrines, cattle areas, resting places, and cultivated fields—and by performing prescribed ācāmana and cleansing after common impurity-causing acts such as eating, sneezing, traveling, and excretion.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising on dharmic conduct, giving practical rules of daily purity: prohibitions about where to relieve oneself and the proper sequence and manner of ācāmana before and after meals and after other activities.