Shloka 183
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
तस्मात् तिछेत् सदा पूर्वा पश्चिमां चैव वाग्यतः । ग्रहण और मध्याह्नके समय भी सूर्यकी ओर दृष्टिपात न करे तथा जलनमें स्थित सूर्यके प्रतिबिम्बकी ओर भी न देखे। ऋषियोंने प्रतिदिन संध्योपासन करनेसे ही दीर्घ आयु प्राप्त की थी। इसलिये सदा मौन रहकर द्विजमात्रको प्रात:काल और सायंकालकी संध्या अवश्य करनी चाहिये
tasmāt tiṣṭhet sadā pūrvāṃ paścimāṃ caiva vāgyataḥ | grahaṇe madhyāhnake kāle ca sūryasya na dṛṣṭipātaṃ kuryāt, jalasthaṃ sūryapratibimbaṃ ca na paśyet | ṛṣayaḥ pratidinaṃ sandhyopāsanenaiva dīrgham āyuḥ prāpuḥ | tasmāt sadā maunaṃ kṛtvā dvijamātreṇa prātaḥkāla-sāyaṃkāla-sandhyā nityaṃ kartavyā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— അതിനാൽ വാക്കിലും പെരുമാറ്റത്തിലും നിയന്ത്രണം പാലിച്ച് എപ്പോഴും കിഴക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് സംബന്ധമായ മര്യാദകൾ കാത്തുനിൽക്കണം. ഗ്രഹണസമയത്തും മധ്യാഹ്നത്തും സൂര്യനെ നോക്കരുത്; ജലത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന സൂര്യപ്രതിബിംബത്തെയും നോക്കരുത്. ഋഷിമാർ പ്രതിദിനം സന്ധ്യോപാസന ചെയ്തതുകൊണ്ടുതന്നെ ദീർഘായുസ്സ് നേടി. അതുകൊണ്ട് മൗനവും ആത്മസംയമവും സ്വീകരിച്ച് ഓരോ ദ്വിജനും പ്രഭാത-സായാഹ്ന സന്ധ്യാകർമം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes disciplined restraint—especially control of speech and senses—and prescribes daily sandhyā observance as a sustaining dharmic practice, associated with purity, longevity, and steadiness of life.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he gives practical rules of conduct—avoiding gazing at the sun at certain times and maintaining regular sandhyā worship—presented as traditional guidance validated by the example of the ṛṣis.