Shloka 101
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
भोजन करनेके पश्चात् कुल्ला करके मुँह धो ले और एक हाथसे दाहिने पैरके अँगूठेपर पानी डाले ।।
bhojanaṃ kṛtvā kullaṃ kṛtvā mukhaṃ prakṣālya ekena hastena dakṣiṇapādāṅguṣṭhe jalaṃ nikṣipet | pārṇiṃ mūrdhni samādhāya spṛṣṭvā cāgniṃ samāhitaḥ | jñātiśraiṣṭhyam avāpnoti prayogakuśalo naraḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം കുളുക്കി വായ് ശുദ്ധമാക്കി മുഖം കഴുകണം; പിന്നെ ഒരു കൈകൊണ്ട് വലതുകാലിലെ വലിയ വിരലിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കണം. തുടർന്ന് ഏകാഗ്രചിത്തനായി കരതലം ശിരസ്സിൽ വെച്ച്, മനസ്സുകൊണ്ട് പവിത്ര അഗ്നിയെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ (ഭക്ത്യാദരത്തോടെ സ്മരിച്ച്) ഇരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആചാരത്തിൽ നിപുണനായ പുരുഷൻ ബന്ധുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠത നേടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That everyday dharma is upheld through disciplined cleanliness after eating and mindful reverence to the sacred fire; correct observance (prayoga) cultivates social and moral excellence, bringing esteem among one’s relatives.
Bhishma, instructing on rules of conduct, describes a sequence of post-meal actions—rinsing, washing, pouring water on the right great toe, placing the palm on the head, and mentally honoring Agni—stating that such proper practice leads to distinction among one’s kin.