Shloka 36
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
ഭഗീരഥൻ പറഞ്ഞു—“ലോകനാഥാ! സുരേശ്വരാ! ഇതുകൂടാതെ ഞാൻ പ്രതിദിനം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് രോഹിണി (കപിലാ) ജാതിയിലെ അനവധി പാലുതരുന്ന പശുക്കളെയും എണ്ണമറ്റ കാളകളെയും ദാനമായി നൽകിയിരുന്നു; എങ്കിലും ആ ദാനഫലത്താലും ഞാൻ ഈ ലോകത്തിൽ എത്തിയിട്ടില്ല. ഞാൻ നിത്യമായി ക്രമത്തിൽ മുപ്പതു പ്രാവശ്യം അഗ്നിചയനവും യജനവും നടത്തി; എട്ടു പ്രാവശ്യം സർവമേധം, ഏഴു പ്രാവശ്യം നരമേധം, കൂടാതെ നൂറ്റി ഇരുപത്തെട്ടു പ്രാവശ്യം വിശ്വജിത് യാഗവും ചെയ്തു; എങ്കിലും, ദേവേശ്വരാ, ആ യാഗഫലത്താലും ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിട്ടില്ല।”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.