Shloka 24
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
अष्ट भ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागत: । पितामह! यज्ञ और पराक्रममें जो इन्द्रके समान प्रभावशाली थे
Bhagīratha uvāca— Aṣṭabhyo rājasūyebhyo na ca tenāham āgataḥ | Pitāmaha! yajne parākrame ca yo ’ndrasama-prabhāvāḥ, suvarṇa-hāra-śobhitakaṇṭhāḥ, tādṛśān sahasraśo rājñaḥ yuddhe jitvā pracura-dhanena aṣṭau rājasūya-yajñān kṛtvā tad dhanaṃ brāhmaṇebhyo dakṣiṇāyāṃ dattavān; parantu tena puṇyenāpi nāham asmin loke āgataḥ ||
ഭഗീരഥൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പിതാമഹാ! എട്ട് രാജസൂയ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടും ഞാൻ അഭിലഷിച്ച പരിപൂർത്തി നേടിയില്ല. യജ്ഞത്തിലും പരാക്രമത്തിലും ഇന്ദ്രസമ പ്രഭാവമുള്ള, കണ്ഠത്തിൽ സ്വർണഹാരങ്ങൾ ധരിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് ഞാൻ അപാര ധനം സമ്പാദിച്ചു; എട്ട് രാജസൂയങ്ങൾ നടത്തി, ആ ധനം ബ്രാഹ്മണർക്കു ദക്ഷിണയായി ദാനം ചെയ്തു; എന്നിരുന്നാലും ആ പുണ്യത്താലും ഈ ലോകത്തിൽ എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല.
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Ritual grandeur, conquest, and even massive charitable giving can still fall short of deeper spiritual fulfillment; the passage highlights the limits of external merit (puṇya) when the sought goal requires a higher or different kind of realization.
Bhagīratha addresses the ‘Grandfather’ and recounts his extraordinary achievements—defeating many kings, performing eight Rājasūya sacrifices, and distributing wealth as priestly fees—yet confesses that these acts have not brought him the attainment he desires, prompting further instruction on dharma.