Shloka 59
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
यदि काले तु दोषो<स्ति यदि तत्रापि नेष्यते । दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्ृत्राधिकृता वयम्,इस विषयमें यदि कालका दोष है अथवा यदि वह भी निर्दोष है तो हो, मुझे किसीके दोषकी जाँच नहीं करनी है और जाँच करनेका मुझे कोई अधिकार भी नहीं है
yadi kāle tu doṣo 'sti yadi tatrāpi neṣyate | doṣo naiva parīkṣyo me na hy atra adhikṛtā vayam ||
കാലത്തിൽ ദോഷമുണ്ടായാലും, അല്ലെങ്കിൽ അവിടെയും അത് ദോഷമെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെടാതിരുന്നാലും—അങ്ങനെ തന്നെയിരിക്കട്ടെ. ആരുടെയെങ്കിലും ദോഷം പരിശോധിക്കാൻ എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല; ഇവിടെ വിധി പറയാനുള്ള അധികാരവും എനിക്കില്ല।
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes ethical restraint: one should not rush to assign blame—whether to fate (kāla) or to others—especially when one lacks the rightful authority or competence to judge. It models humility and a refusal to indulge in fault-finding.
The serpent, speaking in a reflective tone, declines to determine where fault lies. He considers the possibility that Time itself may be responsible, yet concludes that investigating दोष (blame) is not his role, and he is not entitled to conduct such a moral inquiry.