Shloka 11
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ । अतः: श्रेयो मृतं मन््ये नेह जीवितमात्मन:,वह दुष्टात्मा आज आपको इस तरह भूमिपर पड़ा हुआ नहीं देख रहा है, अतः उसकी मृत्युको ही मैं यहाँ श्रेष्ठ मानता हूँ; किन्तु अपने इस जीवनको नहीं
na sa paśyati duṣṭātmā tvām adya patitaṃ kṣitau | ataḥ śreyo mṛtaṃ manye neha jīvitam ātmanaḥ ||
ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് ഇന്ന് നിന്നെ ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നതായി കാണുന്നില്ല; അതിനാൽ എനിക്ക് ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണമേ ശ്രേയസ്കരം എന്നു തോന്നുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse voices a dharmic anguish: when a righteous person witnesses a humiliating fall of someone worthy while the wrongdoer remains unaffected, mere survival can feel ethically hollow. It highlights the tension between endurance (living on) and the demand for moral accountability, showing how honor and justice weigh heavily in a kṣatriya moral imagination.
Yudhiṣṭhira addresses someone who has fallen on the ground and laments that the wicked person responsible (or implicated) is not present to witness this downfall. In that grief and indignation, he declares that death seems preferable to continuing life under such circumstances.