Adhyaya 192
द्रौपदी-वरण-प्रत्ययः — Intelligence Reports and the Kaurava Court’s Response
Upa-parva: Svayaṃvara–Hāstināpura Pratyāvṛtti (Draupadī-vivāha-prasaṅga)
Vaiśaṃpāyana narrates how royal agents report that Draupadī has been won by Arjuna and joined to the Pāṇḍavas. The kings, astonished, reassess earlier assumptions that Kuntī and her sons perished in the lac-house fire, and some openly censure Bhīṣma and Dhṛtarāṣṭra in connection with Purocana’s cruel stratagem. After the svayaṃvara concludes, the rulers depart. Duryodhana returns to Hāstināpura with his brothers, Aśvatthāman, Karṇa, and Kṛpa, subdued by the outcome; Duḥśāsana attributes the event to fate and notes that Arjuna’s identity was not recognized. Vidura informs the court that the Pāṇḍavas are safe, honored by Drupada, and supported by strong relations. Dhṛtarāṣṭra responds with outward satisfaction and orders abundant ornaments for Draupadī, while also revealing a preference for his own son based on misapprehension. Duryodhana and Karṇa then request a private audience (excluding Vidura) and argue that strengthening rivals is not true growth; they propose continuous efforts to diminish the Pāṇḍavas’ power so they do not ‘overwhelm’ the Kauravas with their allies.
Chapter Arc: धृष्टद्युम्न द्रौपदी-स्वयंवर के अद्भुत विजेता का रूप-वर्णन करता है—वह युवा, व्यायत, रक्तनेत्र, कृष्णाजिनधारी, देवतुल्य, जिसने कठिन धनुष पर प्रत्यंचा चढ़ाकर लक्ष्य को भूमि पर गिरा दिया। → राजाओं की सभा में असह्य क्रोध उठता है; द्रौपदी विजेता के पीछे प्रसन्न होकर चलती है, पर पराजित नरेशों का अपमान-बोध उन्हें आक्रमण को उकसाता है। उधर पाण्डव ब्राह्मण-वेष में कुटिया लौटते हैं; द्रौपदी भिक्षा-रूप अन्न स्वीकार कर वृद्धा (कुन्ती) को पहले परोसती है और फिर उन ‘नरप्रवीरों’ की सेवा करती है—गोपनीयता और मर्यादा का तनाव भीतर ही भीतर बढ़ता है। → द्रुपद के मन में पाण्डु के प्रति पुराना स्नेह जागता है और वह निश्चय करता है—‘यह मेरी पुत्री पाण्डु-पुत्रों की स्नुषा बने’; इसी लक्ष्य से वह पुरोहित को पाण्डवों के पास भेजता है। पुरोहित और युधिष्ठिर का संवाद आरम्भ होकर विवाह-नियति को औपचारिक दिशा देता है। → पुरोहित के आगमन से द्रुपद की मंशा स्पष्ट होती है: वह विजेता की पहचान, पाण्डवों की कुशल-क्षेम और द्रौपदी के भविष्य को धर्मसम्मत रीति से बाँधना चाहता है; युधिष्ठिर पक्ष भी संवाद के माध्यम से स्थिति को संयमित और विधिसंगत बनाने की ओर बढ़ता है। → द्रुपद का ‘मनोरथ’ पूर्ण होने की आशा व्यक्त होती है—पर यह मनोरथ किस रूप में सिद्ध होगा (द्रौपदी का विवाह किस प्रकार/किससे), इसका निर्णय अगले प्रसंग पर टिका रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
अ-णक्राछ (वैवाहिकपर्व) द्विनवत्यधिकशततमो< ध्याय: धृष्टय्युम्नके द्वारा द्रोपदी तथा पाण्डवोंका हाल सुनकर राजा द्रपदका उनके पास पुरोहितको भेजना तथा पुरोहित और युधिष्ठिरकी बातचीत वैशम्पायन उवाच ततस्तथोक्तः परिद्ृष्टरूप: पित्रे शशंसाथ स राजपुत्र: । धृष्टद्युम्न: सोमकानां प्रबहों वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ പറഞ്ഞുകേട്ട ശേഷം കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമായി ഗ്രഹിച്ച ആ രാജകുമാരൻ തന്റെ പിതാവിനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു. സോമകരുടെ അധിപനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അവിടെ സംഭവിച്ചതെല്ലാം, കൂടാതെ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യെ ആരാണ് കൊണ്ടുപോയതെന്നും പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു; ദ്രുപദൻ രാജധർമ്മത്തിനും ധർമ്മത്തിനും അനുസരിച്ച് പ്രതികരിക്കാനുള്ള പശ്ചാത്തലം അതോടെ സജ്ജമായി।
Verse 2
धृष्टह्ुम्न उवाच योडसौ युवा व्यायतलोहिताक्ष: कृष्णाजिनी देवसमानरूप: । यः कार्मुकाग्रयं कृतवानधिज्यं लक्ष्यंच यः पातितवान् पृथिव्याम्
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! ദൃഢദേഹനും ചുവന്ന കണ്ണുകളുമുള്ള, കൃഷ്ണമൃഗചർമ്മം ധരിച്ച, ദേവസമാന സൗന്ദര്യമുള്ള ആ യുവവീരനാണ് ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സിൽ ജ്യാ കെട്ടി ലക്ഷ്യം ഭേദിച്ച് അതിനെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തിയത്. അവൻ ആരുടെയും പക്ഷം ചേർക്കാതെ ഒറ്റയ്ക്കായി വേഗത്തിൽ മുന്നേറി. അപ്പോൾ അനേകം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ അവനെ ചുറ്റി നിൽക്കുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. സർവ്വദേവർഷികളുടെ സേവനം ലഭിക്കുന്ന വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ ദൈത്യസേനയുടെ നടുവിലും നിർഭയമായി സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ യുവവീരനും രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിലൂടെ നിശ്ശങ്കമായി പുറപ്പെട്ടു।
Verse 3
असज्जमानकश्षु ततस्तरस्वी वृतो द्विजाग्रयैरभिपूज्यमान: । चक्राम वज्रीव दिते: सुतेषु सर्वेश्व देवे ऋषिभिश्न जुष्ट:
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് ആ വേഗശാലിയും ശക്തനുമായ യുവവീരൻ ഏതൊരു പക്ഷത്തോടും ചേർന്നു നിൽക്കാതെ, അഗ്രബ്രാഹ്മണർ ചുറ്റിനിന്ന് ആദരിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മുന്നോട്ട് നടന്നു. സർവ്വദേവർഷികളുടെ സേവനം ലഭിക്കുന്ന വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരുടെ (ദൈത്യരുടെ) നടുവിലും നിർഭയമായി സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിലൂടെ മടിയില്ലാതെ കടന്നു പോയി।
Verse 4
कृष्णा प्रगृह्माजिनमन्वयात् त॑ नागं॑ यथा नागवधू: प्रहृष्टा | अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु
അപ്പോൾ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി) അവന്റെ മൃഗചർമ്മം പിടിച്ച്, ആനപ്പെൺ തന്റെ ഗജരാജനെ ആനന്ദത്തോടെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു. ഇത് കണ്ട നരാധിപന്മാർ സഹിക്കാതെ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ച് അവിടെ നാലുവശത്തുനിന്നും അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുവന്നു।
Verse 5
ततो<5पर: पार्थिवसड्घमध्ये प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम् । प्रकालयन्नेव स पार्थिवौघान् क्रुद्धोइन्तक: प्राणभृतो यथैव
പിന്നീട് മറ്റൊരു വീരൻ ഭൂമിയിൽ വളർന്ന ഒരു മഹാവൃക്ഷം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിനിടയിലേക്ക് ചാടിക്കയറി. കോപത്തിൽ ഉഗ്രനായി അവൻ നരാധിപന്മാരുടെ സംഘത്തെ തകർത്തുവീഴ്ത്താൻ തുടങ്ങി—കോപിച്ച അന്തകൻ (മരണം) ജീവികളെ സംഹരിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 6
तौ पार्थिवानां मिषतां नरेन्द्र कृष्णामुपादाय गतौ नराग्रयौ । विभ्राजमानाविव चन्द्रसूर्योी बाह्ां पुराद् भार्गवकर्मशालाम्
നരേന്ദ്രാ! കൂടിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ നോക്കിനിൽക്കേ, ആ രണ്ടുപേരും നരശ്രേഷ്ഠർ കൃഷ്ണാ (ദ്രൗപദി)യെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തരായി അവർ നഗരത്തിന് പുറത്തുള്ള ഭാർഗവന്റെ കർമ്മശാലയിലേക്കു—കുശവന്റെ വീട്ടിലേക്കു—പോയി.
Verse 7
तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य तेषां जनित्रीति मम प्रतर्क: । तथाविधैरेव नरप्रवीरै- रुपोपविष्टैस्त्रिभिरग्निकल्पै:
അവിടെ അഗ്നിശിഖപോലെ ദീപ്തിയുള്ള ഒരു സ്ത്രീ ഇരിക്കുന്നതു ഞാൻ കണ്ടു; അവൾ തന്നെയാകണം ആ വീരന്മാരുടെ ജനനി എന്നു ഞാൻ അനുമാനിച്ചു. അവളുടെ ചുറ്റും അഗ്നിസമമായ തേജസ്സോടെ മൂന്നു ശ്രേഷ്ഠ യോദ്ധാക്കളും ഇരുന്നിരുന്നു.
Verse 8
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादौ उक्ता च कृष्णा त्वभिवादयेति । स्थितां च तत्रैव निवेद्य कृष्णां भिक्षाप्रचाराय गता नराग्रया:
അപ്പോൾ ആ രണ്ടുവീരന്മാർ അമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചു; കൃഷ്ണയോടും ‘നീയും വന്ദിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞു. കൃഷ്ണ വന്ദിച്ച് അവിടെ തന്നെ നിന്നപ്പോൾ, അവളെ അമ്മയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഏൽപ്പിച്ച് ആ നരശ്രേഷ്ഠർ ഭിക്ഷ തേടി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 9
तेषां तु भैक्ष॑ं प्रतिगृह्म कृष्णा दत्त्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा । तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्व नरप्रवीरान् स्वयमप्यभुड्धक्त
അവർ മടങ്ങിവന്നപ്പോൾ അവരുടെ ഭിക്ഷാന്നം സ്വീകരിച്ച കൃഷ്ണ ഗൃഹധർമ്മപ്രകാരം ആദ്യം ദേവന്മാർക്ക് ബലി അർപ്പിച്ചു; പിന്നെ ബ്രാഹ്മണർക്കു യഥോചിതം പങ്കു നൽകി. തുടർന്ന് ആ വൃദ്ധസ്ത്രീക്കും ആ നരവീരന്മാർക്കും ഭക്ഷണം വിളമ്പി, അവസാനം ശേഷിച്ചതെല്ലാം താനേ ഭുജിച്ചു.
Verse 10
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव कृष्णा च तेषां चरणोपधाने । आसीत् पृथिव्यां शयनं च तेषां दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम्
രാജൻ! ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം അവർ എല്ലാവരും നിദ്രിച്ചു. കൃഷ്ണ അവരുടെ പാദങ്ങൾക്കരികെ ശയിച്ചു. അവരുടെ ശയ്യ ഭൂമിയിലായിരുന്നു—താഴെ ദർഭപ്പായ, മുകളിൽ മൃഗചർമ്മം വിരിച്ചിരുന്നതു.
Verse 11
सोते समय वे वर्षाकालके मेघके समान गम्भीर गर्जना करते हुए आपसमें बड़ी विचित्र बातें करने लगे। वे पाँचों वीर जो बातें कह रहे थे, वे वैश्यों, शूद्रों तथा ब्राह्मणों-जैसी नहीं थीं
ഉറക്കത്തിലിരിക്കെ തന്നെ ആ അഞ്ചു വീരന്മാർ മഴക്കാല മേഘങ്ങളുടെ ഗംഭീര ഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്ന സ്വരത്തിൽ പരസ്പരം അത്ഭുതകരമായ വർത്തകൾ പറയാൻ തുടങ്ങി. അവരുടെ വാക്കുകൾ വൈശ്യ-ശൂദ്രരുടെ സാധാരണ ഭാഷയിലുമല്ല, ബ്രാഹ്മണരുടെ രീതിയിലുമല്ല—അസാധാരണമായ തേജസ്സും ലക്ഷ്യബോധവും വീരധർമ്മത്തിന്റെ ഗൗരവവും അതിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 12
निःसंशयं क्षत्रियपुड्रवास्ते यथा हि युद्ध कथयन्ति राजन् । आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा मुक्तान् हि पार्थाज्छूणुमो डग्निदाहात्
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ! അവർ യുദ്ധത്തെപ്പറ്റി സംസാരിക്കുന്ന രീതിയിൽ നിന്നുതന്നെ സംശയമില്ല—അവർ ക്ഷത്രിയരിൽ അഗ്രഗണ്യർ. പൃഥാ (കുന്തി)യുടെ പുത്രന്മാരായ പാണ്ഡവർ ലാക്ഷാഗൃഹദാഹത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ പാണ്ഡവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കണമെന്ന നമ്മുടെ ഹൃദയാഭിലാഷം തീർച്ചയായും ഫലിക്കുമെന്നു തോന്നുന്നു.”
Verse 13
ते नर्दमाना इव कालमेघा: कथा विचित्रा: कथयाम्बभूवु: | न वैश्यशूद्रौोपयिकी: कथास्ता न च द्विजानां कथयन्ति वीरा:
അവർ കാലമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് പരസ്പരം വിചിത്രമായ കഥകൾ കൈമാറിത്തുടങ്ങി. ആ വർത്തകൾ വൈശ്യ-ശൂദ്രർക്കു യോജിച്ചതുമല്ല; അവരുടെ ഭാഷയും സാധാരണ ബ്രാഹ്മണരുടെ രീതിയുമല്ല. അവർ ബലത്തോടെ വില്ലിൽ ഞാണേറ് കെട്ടിയ വിധം, ദുഷ്കരമായ ലക്ഷ്യം വീഴ്ത്തിയ വിധം, സഹോദരന്മാർ പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്ന രീതി—ഇവയെല്ലാം കണ്ടാൽ തീർച്ച: പൃഥാ (കുന്തി)യുടെ പുത്രന്മാരായ പാർത്ഥർ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ മറഞ്ഞ് ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Verse 14
ततः स राजा द्रुपद: प्रहृष्ट: पुरोहितं प्रेषयामास तेषाम् । विद्याम युष्मानिति भाषमाणो महात्मान: पाण्डुसुतास्तु कच्चित्
അപ്പോൾ രാജാവ് ദ്രുപദൻ അത്യന്തം ആനന്ദിതനായി അവരുടെ അടുക്കൽ തന്റെ പുരോഹിതനെ അയച്ചു. “നിങ്ങളുടെ പരിചയം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞ്, “നിങ്ങൾ മഹാത്മാവായ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരാണോ?” എന്നു ചോദിച്ചു.
Verse 15
गृहीतवाक्यो नृपते: पुरोधा गत्वा प्रशंभामभिधाय तेषाम् । वाक्यं समग्र नृपतेर्यथाव- दुवाच चानुक्रमविक्रमेण
രാജാവിന്റെ സന്ദേശം സ്വീകരിച്ച പുരോഹിതൻ അവരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ആദ്യം അവരെ പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെ രാജാവ് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അതേപടി—പൂർണ്ണമായും യഥാക്രമവും—ഒന്നൊന്നായി അറിയിച്ചു.
Verse 16
विज्ञातुमिच्छत्यवनी श्वरो वः पाज्चालराजो वरदो वरार्हा: । लक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्टवा हर्षस्य नान्तं प्रतिपद्यते सः
ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— പാഞ്ചാലദേശത്തിന്റെ ഭൂപതി ദ്രുപദൻ, ശ്രേഷ്ഠവരങ്ങൾക്ക് അർഹനും വരദാനസമർത്ഥനുമായ രാജാവ്, നിങ്ങളാരെന്നു അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഈ വീരൻ ലക്ഷ്യം ഭേദിച്ചതുകണ്ട് അവൻ ഹർഷത്തിൽ മുങ്ങി; ആ സന്തോഷത്തിന് അറ്റം കണ്ടെത്താൻ അവനാകുന്നില്ല.
Verse 17
आखूयात च ज्ञातिकुलानुपूर्वी पदं शिरस्सु द्विषतां कुरुध्वम् प्रह्नादयध्वं हृदयं ममेद॑ पाञ्चालराजस्य च सानुगस्य
നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ജാതിയും കുലപരമ്പരയും യഥാവിധി പ്രസ്താവിക്കൂ; ശത്രുക്കളുടെ ശിരസ്സുകളിൽ പാദം വെക്കൂ; എന്റെ ഹൃദയത്തെയും, അനുചരന്മാരോടുകൂടിയ പാഞ്ചാലരാജന്റെ ഹൃദയത്തെയും ആനന്ദിപ്പിക്കൂ.
Verse 18
पाण्डुहिं राजा द्रुपदस्य राज्ञ: प्रियः सखा चात्मसमो बभूव । तस्यैष कामो दुहिता ममेयं स््नुषां प्रदास्यामि हि कौरवाय
ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— രാജാ പാണ്ഡു ദ്രുപദരാജാവിന് അത്യന്തം പ്രിയസഖാവായിരുന്നു; ആത്മസമനായി കരുതപ്പെട്ടവൻ. അതിനാൽ ദ്രുപദന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു— ‘എന്റെ ഈ പുത്രിയെ പാണ്ഡുപുത്രനു വിവാഹമായി നൽകി, കൗരവകുലത്തിന്റെ മരുമകളാക്കും.’
Verse 19
अयं हि कामो द्रुपदस्य राज्ञो हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताड़ा: । यदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु- र्धर्मेण विन्देत सुतां ममैताम्
ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— ഹേ അനിന്ദ്യാംഗിയേ! ദ്രുപദരാജാവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ ആഗ്രഹം നിത്യവും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു: വിശാലവും ദീർഘവുമായ ഭുജങ്ങളുള്ള അർജുനൻ ധർമ്മപ്രകാരം എന്റെ ഈ പുത്രിയെ നേടണം.
Verse 20
अशथोक्तवाक्यं हि पुरोहितं स्थितं ततो विनीतं समुदीक्ष्य राजा
പുരോഹിതൻ മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് കപടമില്ലാത്ത വിനീതവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ രാജാ യുധിഷ്ഠിരൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിനയം കണ്ടു സമീപത്ത് ഇരുന്ന ഭീമസേനനെ നോക്കി ആജ്ഞാപിച്ചു— “ഇവർക്കു പാദ്യവും അർഘ്യവും സമർപ്പിക്കൂ. ഇദ്ദേഹം മഹാരാജ ദ്രുപദന്റെ മാന്യപുരോഹിതനാണ്; അതിനാൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക സത്കാരവും আতിഥ്യവും വേണം.”
Verse 21
समीपतो भीममिदं शशास प्रदीयतां पाद्यमर्घ्य तथास्मै । मान्य: पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञ- स्तस्मै प्रयोज्याभ्यधिका हि पूजा
അപ്പോൾ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സമീപത്ത് ഇരുന്ന ഭീമസേനനെ നോക്കി കല്പിച്ചു—“ഇദ്ദേഹത്തിന് പാദ്യവും അർഘ്യവും സമർപ്പിക്കൂ. ഇദ്ദേഹം രാജാവ് ദ്രുപദന്റെ മാന്യപുരോഹിതനാണ്; അതിനാൽ ഇദ്ദേഹത്തിന് നാം പ്രത്യേക ആദര-സത്കാരം ചെയ്യണം.”
Verse 22
भीमस्ततस्तत् कृतवान् नरेन्द्र तां चैव पूजां प्रतिगृहा हर्षात् सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तदा युधिष्ठिरो ब्राह्मणमित्युवाच
അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ പാദ്യവും അർഘ്യവും സമർപ്പിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജ നടത്തി. പുരോഹിതൻ ആ പൂജ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് സുഖമായി ആസനത്തിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആ ബ്രാഹ്മണദേവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ജനമേജയാ! …”
Verse 23
पाज्चालराजेन सुता निसृष्टा स्वधर्मदृष्टेन यथा न कामात् । प्रदिष्टशुल्का द्रुपदेन राज्ञा सा तेन वीरेण तथानुवृत्ता
“ബ്രാഹ്മണാ! പാഞ്ചാലരാജൻ ദ്രുപദൻ ഈ കന്യയെ സ്വഇഷ്ടപ്രകാരം നൽകിയതല്ല; ധർമ്മദൃഷ്ടിയോടെ ലക്ഷ്യവേധത്തിന്റെ നിബന്ധന നിശ്ചയിച്ച് കന്യാദാനം തീരുമാനിച്ചു. ആ വീരൻ അതേ നിബന്ധന പൂർത്തിയാക്കി ഈ കന്യയെ നേടി; അവളും അതനുസരിച്ച് അവനെ അംഗീകരിച്ചു.”
Verse 24
न तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा न चापि शीले न कुले न गोत्रे ।।
“ആ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ വർണം, ശീലം, കുലം, ഗോത്രം—ഇവയെക്കുറിച്ച് യാതൊരു മുൻഗണനയും പറഞ്ഞിരുന്നില്ല. നിബന്ധന ഒറ്റത്തന്നെ: ധനുസ്സിൽ ഞാണേറ് കെട്ടി ലക്ഷ്യം ഭേദിക്കണം; അപ്പോൾ മാത്രമേ കന്യാദാനം.”
Verse 25
सेयं तथानेन महात्मनेह कृष्णा जिता पार्थिवसड्घमध्ये । नैवंगते सौमकिरद्य राजा संतापमर्हत्यसुखाय कर्तुम्
“ഇങ്ങനെ രാജസഭയുടെ മദ്ധ്യേ ഈ മഹാത്മാവായ വീരൻ കൃഷ്ണയെ ജയിച്ചിരിക്കുന്നു. കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ തീർന്നപ്പോൾ, സോമകവംശീയനായ രാജാവ് ദ്രുപദൻ സുഖം നശിപ്പിക്കുന്ന വ്യസനത്തിൽ പതിക്കരുത്; പ്രഖ്യാപിച്ച നിബന്ധനപ്രകാരം ഫലം സ്വീകരിക്കണം.”
Verse 26
कामश्न यो5सौ द्रुपदस्य राज्ञ: स चापि सम्पत्स्यति पार्थिवस्य । सम्प्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्या- मिमामहं ब्राह्मण साधु मन्ये
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— “ബ്രാഹ്മണാ! രാജാവ് ദ്രുപദന്റെ ദീർഘകാലാഭിലാഷം നിശ്ചയമായും നിറവേറും; നൃപന്റെ ഉദ്ദേശവും സഫലമാകും. രൂപഗുണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധയായ ഈ രാജകുമാരിയെ ലഭിച്ചാൽ, ഈ ബന്ധം സർവ്വഥാ യുക്തവും മംഗളകരവും ആണെന്ന് ഞാൻ വിധിക്കുന്നു.”
Verse 27
न तद् धनुर्मन्दबलेन शक्यं मौर्व्या समायोजयितुं तथा हि । न चाकृतास्त्रेण न हीनजेन लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम्
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പറഞ്ഞു— “ആ മഹാധനുസ്സിൽ ദുർബലനായ ഒരാൾക്ക് മൗർവി (പ്രത്യഞ്ച) ഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല—അത് സത്യമാണ്. ആയുധവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണപരിശീലനം ലഭിക്കാത്തവനും, ഹീനകുലജനനും, അങ്ങനെ ലക്ഷ്യം വീഴ്ത്താൻ കഴിയില്ല; അവർക്കത് അസാധ്യമാണ്.”
Verse 28
तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं पाञज्चालराजो<हति कर्तुमद्य । न चापि तत्पातनमन्यथेह कर्तु हि शक््यं भुवि मानवेन
“അതുകൊണ്ട് പാഞ്ചാലരാജൻ ഇന്ന് മകളെക്കുറിച്ച് ഖേദിക്കേണ്ടതില്ല. ഈ ഭൂമിയിൽ ആ വീരനെ ഒഴികെ മറ്റൊരു മനുഷ്യനും ആ ലക്ഷ്യം വീഴ്ത്താൻ കഴിയില്ല; മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും അത് സാധ്യമല്ല.”
Verse 29
एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु पाञज्चालराजस्य समीपतोडन्य: । तत्राजगामाशु नरो द्वितीयो निवेदयिष्यन्निह सिद्धमन्नम्
യുധിഷ്ഠിരൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നതിനിടയിൽ പാഞ്ചാലരാജന്റെ സമീപത്തുനിന്ന് മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ വേഗത്തിൽ എത്തി. അവൻ അറിയിച്ചു— “രാജഭവനത്തിൽ നിങ്ങള്ക്കായി ഭോജനം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു.”
Verse 192
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि पुरोहितयुधिष्ठिरसंवादे द्विनवत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत वैवाहिकपर्वनें पुरोहितयुधिष्ठिरविषयक एक सौ बानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിന്റെ അന്തർഗതമായ വൈവാഹികപർവത്തിൽ, പുരോഹിതൻ–യുധിഷ്ഠിരൻ സംവാദമായ നൂറ്റിത്തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 193
कृतं हि तत् स्यात् सुकृतं ममेद॑ यशभश्न पुण्यं च हितं तदेतत् । “उनका यह कहना है कि यदि मेरा यह मनोरथ पूर्ण हो जाय
എന്റെ ആ ആഗ്രഹം സഫലമായാൽ, അതിനെ ഞാൻ എന്റെ സുകൃതങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഫലമായി കരുതും. എനിക്ക് അതുതന്നെ യശസ്സും പുണ്യവും യഥാർത്ഥ ഹിതവും—ധർമ്മാനുസൃതവും മംഗളകരവുമായ ഫലം.
Frequently Asked Questions
The court confronts the ethical tension between acknowledging the Pāṇḍavas’ legitimate success and alliance (a dharmic recognition) versus pursuing rival-containment through ongoing power-reduction strategies, raising questions about just governance and kinship duty.
The text juxtaposes daiva (contingency/fate) with pauruṣa (agency), showing how actors interpret outcomes to justify policy; it also implies that concealed wrongdoing (e.g., the lac-house plot) persists as reputational and political liability.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter functions as narrative-ethical linkage, clarifying how information, public posture, and private counsel shape the epic’s later escalation.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.