Shloka 6
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
तस्मान्निशम्य सत्यं मे कुरुष्व यदनन्तरम् । (यस्तु राजा वसुर्नाम श्रुतस्ते भरतर्षभ । तस्य शुक्रादहं मत्स्याद् धृता कुक्षौ पुरा किल ।।
tasmān niśamya satyaṃ me kuruṣva yad anantaram | (yas tu rājā vasur nāma śrutas te bharatarṣabha | tasya śukrād ahaṃ matsyād dhṛtā kukṣau purā kila || mātaraṃ me jalād dhṛtvā dāśaḥ paramadharmavit | māṃ tu svagṛham ānīya duhitṛtve hy akalpayat || dharmayuktasya dharmārtha pitur āsīt tarī mama ||)
“അതുകൊണ്ട് എന്റെ സത്യവാക്ക് കേട്ട്, തുടർന്ന് ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം ചെയ്യുക. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, വസു എന്ന രാജാവിന്റെ പേര് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ടാകും. പണ്ടുകാലത്ത് അവന്റെ വീര്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ഗർഭിതയായത്; ഒരു മത്സ്യം എന്നെ തന്റെ ഉദരത്തിൽ ധരിച്ചു. പരമധർമ്മജ്ഞനായ ഒരു ദാശൻ (തോണിക്കാരൻ) ജലത്തിൽ നിന്ന് എന്റെ മാതാവിനെ പിടിച്ച്, അവളുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ പുറത്തെടുത്തു, തന്റെ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയി മകളായി വളർത്തി. ആ ധർമ്മനിഷ്ഠൻ—എന്റെ പിതാവ്—ഒരു തോണി കൈവശം വെച്ചിരുന്നു; അത് (ലാഭത്തിനായി മാത്രം അല്ല) ധർമ്മാർത്ഥം നടത്തുകയായിരുന്നു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds satya (truthful disclosure) as the basis for deciding proper action (yad anantaram), and it praises dharma lived in ordinary roles: the ferryman is called paramadharmavit, and even his livelihood (the boat) is framed as dharmārtha—service aligned with duty rather than mere gain.
A woman recounts her origin story: she was conceived from King Vasu, carried within a fish, then rescued from the fish’s belly by a righteous ferryman who raised her as his daughter. She urges the listener to hear this truth and then act appropriately in response.