Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

Prākṛta-pralaya, Pratisarga Doctrine, and the Ishvara-Samanvaya of Yoga and Devotion

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः / तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्

bhaktiyogasamāyuktaḥ svadharmanirataḥ śuciḥ / tādṛśaṃ rūpamāsthāya samāyātyantikaṃ śivam

ഭക്തിയോഗത്തിൽ യുക്തനായി, സ്വധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരനായി, ശുചിയായി, അതുപോലെയുള്ള രൂപം ആശ്രയിച്ച് ശിവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് എത്തി, അന്തത്തിൽ അവനെയേ പ്രാപിക്കുന്നു।

bhakti-yoga-samāyuktaḥendowed with bhakti-yoga
bhakti-yoga-samāyuktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbhakti (प्रातिपदिक) + yoga (प्रातिपदिक) + samāyukta (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormPPP (क्त) of sam-ā-yuj; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sva-dharma-nirataḥdevoted to one’s own duty
sva-dharma-nirataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक) + dharma (प्रातिपदिक) + nirata (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormPPP-like adjective ‘engaged’; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
śuciḥpure
śuciḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
tādṛśamsuch
tādṛśam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottādṛśa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
rūpamform
rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
āsthāyahaving assumed
āsthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-sthā (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable verbal (अव्ययभाव)
samāyāticomes/attains
samāyāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā-yā (धातु)
FormLaṭ (लट्/present), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
antikamnear, close to
antikam:
Gati/Deśa (गति/देश)
TypeAdjective
Rootantika (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन) (used adverbially ‘near/close’)
śivamŚiva
śivam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)

Lord Kūrma (Viṣṇu) teaching in the Upari-bhāga’s Iśvara-Gītā-style discourse

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: shringara

S
Shiva
B
Bhakti Yoga
S
Svadharma
P
Pashupata (implied)

FAQs

It implies a transformative approach to the Supreme: purity, devotion, and dharma mature the practitioner into a “corresponding form/state” (tādṛśa-rūpa), indicating assimilation to the divine mode of being and intimate proximity to Śiva as the highest reality.

Bhakti-yoga is primary, supported by svadharma (varṇāśrama discipline) and śauca (purity). The verse frames liberation/attainment not as mere knowledge alone but as devotional yogic integration leading to divine proximity—consistent with Pāśupata-oriented devotion in the Kūrma Purāṇa.

With Kūrma (Viṣṇu) teaching attainment of Śiva as the final goal, the text models Śaiva–Vaiṣṇava synthesis: the Vaiṣṇava avatāra instructs a path culminating in Śiva, reflecting a harmonized, non-sectarian Purāṇic theology.