Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 10›Shloka 16
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 16

The True Liṅga as Formless Brahman — Self-Luminous Īśa and the Yoga of Liberation

Devanagari script

न भूमिरापो न मनो न वह्निः प्राणो ऽनिलो गगनं नोत बुद्धिः / न चेतनो ऽन्यत् परमाकाशमध्ये विभाति देवः शिव एव केवलः

Transliteration

na bhūmirāpo na mano na vahniḥ prāṇo 'nilo gaganaṃ nota buddhiḥ / na cetano 'nyat paramākāśamadhye vibhāti devaḥ śiva eva kevalaḥ

Translation

അവിടെ ഭൂമിയുമില്ല, ജലവും ഇല്ല, മനസ്സുമില്ല, അഗ്നിയും ഇല്ല; പ്രാണനും ഇല്ല, വായുവും ഇല്ല, ആകാശവും ഇല്ല, ബുദ്ധിയും ഇല്ല. മറ്റൊരു ചേതനതത്ത്വവും ഇല്ല. പരമാകാശസ്വരൂപമായ സത്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ ദേവൻ ശിവൻ മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു—ശിവൻ മാത്രമേ ഉള്ളൂ.

Word by Word
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
भूमिःearth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (pluralia tantum)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
वह्निःfire
वह्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राणःvital breath
प्राणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनिलःwind
अनिलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गगनम्sky; space
गगनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
उतnor
उत:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
Formसमुच्चय/विकल्पार्थ-निपात (nor/also)
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
Formनिषेध-निपात
चेतनःa conscious being
चेतनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचेतन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sentient being/conscious one’
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘anything else’
परम-आकाश-मध्येin the midst of the supreme ether
परम-आकाश-मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपरम + आकाश + मध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः (locative determinative): ‘in the midst of the supreme space’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
विभातिshines
विभाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भा (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
देवःthe God
देवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानाधिकरण (apposition to देवः)
एवalone; indeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (only/indeed)
केवलःsole; only
केवलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकेवल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of शिवः/देवः)
Speaker

Lord Kūrma (Viṣṇu) teaching as Īśvara-gītā, revealing the supreme Śiva-tattva

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
S
Shiva
P
Paramakasha (Supreme Akasha)

FAQs

By negating the gross elements (earth, water, fire, wind, space) and subtle faculties (mind, prāṇa, buddhi), the verse points to the Atman as the non-objectifiable Reality that remains—self-luminous and one, identified here as Śiva alone.

It supports a Pāśupata-aligned contemplative method of viveka and neti-neti (discriminative negation): withdrawing identification from body-elements and inner instruments, and abiding in the supreme expanse (paramākāśa) where the Lord is realized as the only shining consciousness.

Within the Īśvara-gītā framework of the Kūrma Purāṇa, Viṣṇu (as Lord Kūrma) teaches the supremacy of Śiva as the non-dual Reality, expressing a Shaiva–Vaishnava synthesis where sectarian difference dissolves in the one Īśvara.

←Previous Verse
Next Verse→