Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 48›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Puṣkara-dvīpa, Lokāloka, and the Measure of the Brahmāṇḍa

Cosmic Egg

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साह्स्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तचत्वारिंशोध्यायः सूत उवाच शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन व्यवस्थितः / क्षीरार्णवं समाश्रित्य द्वीपः पुष्करसंवृतः

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhstryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge saptacatvāriṃśodhyāyaḥ sūta uvāca śākadvīpasya vistārād dviguṇena vyavasthitaḥ / kṣīrārṇavaṃ samāśritya dvīpaḥ puṣkarasaṃvṛtaḥ

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിലെ നാൽപ്പത്തേഴാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശാകദ്വീപത്തിന്റെ വിസ്താരത്തിന്റെ ഇരട്ടിയായി പുഷ്കരദ്വീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ക്ഷീരസമുദ്രത്തെ ആശ്രയിച്ച് പുഷ്കരപ്രദേശത്താൽ പരിവൃതമാണ്.

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउपसंहार/उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीकूर्मपुराण (प्रातिपदिक; श्री + कूर्म + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (locative), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (‘श्रीमत् कूर्मपुराणम्’)
षट्साहस्र्यांin the six-thousand (verses)
षट्साहस्र्यां:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट्साहस्री (प्रातिपदिक; षट् + साहस्र)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (locative), एकवचन; विशेषणम्—संहितायाः
संहितायाम्in the compendium (saṃhitā)
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (locative), एकवचन
पूर्वविभागेin the former section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वविभाग (प्रातिपदिक; पूर्व + विभाग)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (locative), एकवचन; तत्पुरुषः—‘पूर्वः विभागः’
सप्तचत्वारिंशःforty-seventh
सप्तचत्वारिंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तचत्वारिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—अध्यायः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (nominative), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
शाकद्वीपस्यof Śāka-dvīpa
शाकद्वीपस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशाकद्वीप (प्रातिपदिक; शाक + द्वीप)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन
विस्तारात्from (its) extent
विस्तारात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (ablative), एकवचन
द्विगुणेनby double (measure)
द्विगुणेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootद्विगुण (प्रातिपदिक; द्वि + गुण)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (instrumental), एकवचन; विशेषणम्—व्यवस्थितः
व्यवस्थितःis arranged/placed
व्यवस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृत् (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्यः—द्वीपः (अध्याहृतः)
क्षीरार्णवम्the ocean of milk
क्षीरार्णवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षीरार्णव (प्रातिपदिक; क्षीर + अर्णव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (object), एकवचन; तत्पुरुषः—‘क्षीरस्य अर्णवः’
समाश्रित्यhaving taken refuge in/approached
समाश्रित्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वान्त/gerund), ‘having resorted to’
द्वीपःthe island
द्वीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुष्करसंवृतःsurrounded by Puṣkara (sea/region)
पुष्करसंवृतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुष्कर + संवृत (प्रातिपदिक; सम् + वृ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्—द्वीपः; तत्पुरुषः—‘पुष्करेण संवृतः’
Speaker

Suta

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
S
Suta
K
Kurma Purana
S
Shaka-dvipa
P
Pushkara-dvipa
K
Kshira-arnava (Ocean of Milk)

FAQs

This verse is primarily cosmographical, describing the arrangement of dvīpas and the Ocean of Milk; it implies an ordered cosmos (ṛta) rather than directly teaching Ātman doctrine.

No specific yoga practice is taught in this verse; it belongs to the Purva-bhāga’s descriptive geography, which later supports dharma and pilgrimage-oriented contemplation.

It does not explicitly address Śiva–Viṣṇu unity; its focus is the Purāṇic map of creation, within which later Kurma Purana sections develop the synthesis more directly.

←Previous Verse
Next Verse→