Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Sapta-dvīpa Cosmography and the Vision of Śvetadvīpa–Vaikuṇṭha

नारीशतसहस्त्राढ्यं दिव्यगोयसमन्वितम् / हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् / चतुर्द्वारमनौपम्यमगम्यं देवविद्विषाम्

nārīśatasahastrāḍhyaṃ divyagoyasamanvitam / haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam / caturdvāramanaupamyamagamyaṃ devavidviṣām

ആ നഗരം/ധാമം ലക്ഷലക്ഷം സ്ത്രീകളാൽ സമൃദ്ധവും, ദിവ്യ ഗോസമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും ചേർന്നതുമായിരുന്നു; ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞു, ചക്രവാകപ്പക്ഷികളാൽ ശോഭിതമായി. നാലു ദ്വാരങ്ങളുള്ള ആ അനുപമസ്ഥലം ദേവദ്വേഷികൾക്ക് അഗമ്യമായിരുന്നു।

नारी-शत-सहस्र-आढ्यम्rich with hundreds of thousands of women
नारी-शत-सहस्र-आढ्यम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootनारी (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier)
दिव्य-गोयस्-अन्वितम्endowed with divine cows/wealth (goyas)
दिव्य-गोयस्-अन्वितम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + गोयस् (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
हंस-कारण्डव-आकीर्णम्filled with swans and kāraṇḍavas (waterfowl)
हंस-कारण्डव-आकीर्णम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootहंस (प्रातिपदिक) + कारण्डव (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चक्रवाक-उपशोभितम्adorned by cakravāka birds
चक्रवाक-उपशोभितम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootचक्रवाक (प्रातिपदिक) + उपशोभित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चतुर्-द्वारम्having four gates
चतुर्-द्वारम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यापूर्वक-समास (dvigu), विशेषण
अनौपम्यम्incomparable
अनौपम्यम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootअनौपम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
अगम्यम्inaccessible
अगम्यम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → अगम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त कृतान्त (gerundive), नञ्-पूर्वक (negative)
देव-विद्विषाम्of the enemies of the gods
देव-विद्विषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + विद्विष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; सम्बन्ध (of/for)

Narrator (Purāṇic narration within the Kurma Purana’s descriptive passage; traditionally mediated by Vyasa/Sūta in frame-dialogue)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

D
Devas
H
Hamsa (swans)
K
Kāraṇḍava birds
C
Cakravāka birds

FAQs

This verse is primarily descriptive (a divine, protected abode) rather than explicitly metaphysical; it supports the Purāṇic theme that dharmic, divinely-ordered realms reflect harmony, abundance, and protection under cosmic law rather than detailing ātman-doctrine.

No specific yoga technique is taught in this verse; instead, it evokes the purified, sattvic atmosphere (beauty, order, auspiciousness) that later Shaiva–Vaishnava synthesis texts like the Kurma Purana’s yoga teachings associate with conducive conditions for sādhana.

The verse does not directly mention Shiva or Vishnu; indirectly, it aligns with the Kurma Purana’s integrative outlook by portraying a divinely protected order (deva-aligned dharma) that later passages frame as upheld by the Supreme in both Shaiva and Vaishnava idioms.