Adhyaya 2

Verse 1

ग्रन्थसंख्याविषयवर्णनम् सूत उवाच धन्योऽहमतिभाग्योऽहं पावितोऽहं महात्मभिः । यत्पृष्टं सुमहत्पुण्यं पुराणं वेदविश्रुतम्

ഗ്രന്ഥസംഖ്യയുടെയും विषयोंന്റെയും വിവരണം। സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ധന്യനാണ്, ഞാൻ അതീവ ഭാഗ്യവാനാണ്, മഹാത്മാക്കളായ നിങ്ങളാൽ ഞാൻ പവിത്രനാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കാരണം വേദങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഈ പരമപുണ്യമായ പുരാണത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ എന്നോട് ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 2

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वश्रुत्यर्थसम्मतम् । रहस्यं सर्वशास्त्राणामागमानामनुत्तमम्

എല്ലാ ശ്രുതികളുടെയും (വേദങ്ങളുടെയും) അർത്ഥത്തിന് അനുയോജ്യമായതും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും രഹസ്യവും, ആഗമങ്ങളിൽ വെച്ച് ഉത്തമവുമായ അത് ഞാൻ വിവരിക്കാം।

Verse 3

नत्वा तत्पदपङ्कजं सुललितं मुक्तिप्रदं योगिनां ब्रह्माद्यैरपि सेवितं स्तुतिपरैर्ध्येयं मुनीन्द्रैः सदा । वक्ष्याम्यद्य सविस्तरं बहुरसं श्रीमत्पुराणोत्तमं भक्त्या सर्वरसालयं भगवतीनाम्ना प्रसिद्धं द्विजाः

ഹേ ബ്രാഹ്മണരേ! യോഗികൾക്ക് മുക്തി നൽകുന്നതും, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നതും, മുനീന്ദ്രന്മാരാൽ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്നതുമായ അവളുടെ സുന്ദരമായ പാദപങ്കജങ്ങളെ വണങ്ങി, ഭഗവതി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, സർവ്വ രസങ്ങളുടെയും ഇരിപ്പിടമായ ഈ ശ്രേഷ്ഠപുരാണം ഞാൻ ഭക്തിയോടെ സവിസ്തരം വിവരിക്കാം।

Verse 4

या विद्येत्यभिधीयते श्रुतिपथे शक्तिः सदाद्या परा सर्वज्ञा भवबन्धछित्तिनिपुणा सर्वाशये संस्थिता । दुर्ज्ञेया सुदुरात्मभिश्च मुनिभिर्ध्यानास्पदं प्रापिता प्रत्यक्षा भवतीह सा भगवती सिद्धिप्रदा स्यात्सदा

വേദങ്ങളിൽ 'വിദ്യ' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവളും, നിത്യയും ആദ്യയും പരാശക്തിയുമായവളും, സർവ്വജ്ഞയും സംസാരബന്ധങ്ങൾ അറുക്കുന്നതിൽ നിപുണയും എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവളും ദുഷ്ടന്മാർക്ക് അപ്രാപ്യയും എന്നാൽ മുനിമാരുടെ ധ്യാനവിഷയവുമായ ആ ഭഗവതി ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷയായി എപ്പോഴും സിദ്ധി നൽകട്ടെ।

Verse 5

सृष्ट्वाखिलं जगदिदं सदसत्स्वरूपं शक्त्या स्वया त्रिगुणया परिपाति विश्वम् । संहृत्य कल्पसमये रमते तथैका तां सर्वविश्वजननीं मनसा स्मरामि

ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച്, തന്റെ ത്രിഗുണാത്മകമായ ശക്തിയാൽ പരിപാലിക്കുകയും പ്രളയകാലത്ത് സംഹരിച്ച് ഏകയായി വിഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ വിശ്വജനനിയെ ഞാൻ മനസ്സിൽ സ്മരിക്കുന്നു।

Verse 6

ब्रह्मा सृजत्यखिलमेतदिति प्रसिद्धं पौराणिकैश्च कथितं खलु वेदविद्भिः । विष्णोस्तु नाभिकमले किल तस्य जन्म तैरुक्तमेव सृजते न हि स स्वतन्त्रः

വേദജ്ഞരായ പൗരാണികർ ബ്രഹ്മാവാണ് ഈ ജഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭീകമലത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് അവർ തന്നെ പറയുന്നു, അതിനാൽ അദ്ദേഹം സ്വതന്ത്രനല്ല।

Verse 7

विष्णुस्तु शेषशयने स्वपितीति काले तन्नाभिपद्यमुकुले खलु तस्य जन्म । आधारतां किल गतोऽत्र सहस्रमौलिः सम्बोध्यतां स भगवान् हि कथं मुरारिः

പ്രളയകാലത്ത് വിഷ്ണു ശേഷശയ്യയിൽ ഉറങ്ങുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഭീകമലത്തിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാവ് ജനിക്കുന്നത്. വിഷ്ണു തന്നെ ശേഷനാഗത്തെ ആധാരമാക്കുമ്പോൾ, ആ ഭഗവാൻ മുരാരി എങ്ങനെ സ്വതന്ത്രനാകും?

Verse 8

एकार्णवस्य सलिलं रसरूपमेव पात्रं विना न हि रसस्थितिरस्ति कच्चित् । या सर्वभूतविषये किल शक्तिरूपा तां सर्वभूतजननीं शरणं गतोऽस्मि

പ്രളയകാലത്തെ സമുദ്രജലം രസരൂപമാണ്, പാത്രമില്ലാതെ രസത്തിന് നിലനിൽപ്പില്ല. സർവ്വ ഭൂതങ്ങളിലും ശക്തിരൂപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ആ സർവ്വഭൂതജനനിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 9

योगनिद्रामीलिताक्षं विष्णुं दृष्ट्वाम्बुजे स्थितः । अजस्तुष्टाव यां देवीं तामहं शरणं गतः

യോഗനിദ്രയിൽ കണ്ണടച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ കണ്ട് താമരയിലിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് ഏത് ദേവിയെയാണോ സ്തുതിച്ചത്, ആ ദേവിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 10

तां ध्यात्वा सगुणां मायां मुक्तिदां निर्गुणां तथा । वक्ष्ये पुराणमखिलं शृण्वन्तु मुनयस्त्विह

ആ സഗുണ മായയെയും മുക്തി നൽകുന്ന നിർഗുണ സ്വരൂപിണിയായ ദേവിയെയും ധ്യാനിച്ച് ഞാൻ ഈ പുരാണം മുഴുവൻ പറയാം, മുനിമാരേ! ഇത് കേൾക്കുക।

Verse 11

पुराणमुत्तमं पुण्यं श्रीमद्भागवताभिधम् । अष्टादश सहस्राणि श्लोकास्तत्र तु संस्कृताः

ശ്രീമദ്ഭാഗവതം (ദേവീഭാഗവതം) എന്ന് പേരുള്ള ഈ ഉത്തമവും പുണ്യവുമായ പുരാണത്തിൽ പതിനെണ്ണായിരം സംസ്കൃത ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്।

Verse 12

स्कन्धा द्वादश चैवात्र कृष्णेन विहिताः शुभाः । त्रिशतं पूर्णमध्याया अष्टादशयुताः स्मृताः

ഇതിൽ കൃഷ്ണൻ (വ്യാസൻ) രചിച്ച പന്ത്രണ്ട് ശുഭ സ്കന്ധങ്ങളുണ്ട്, ആകെ മുന്നൂറ്റി പതിനെട്ട് അധ്യായങ്ങളാണുള്ളത്।

Verse 13

विंशतिः प्रथमे तत्र द्वितीये द्वादशैव तु । त्रिंशच्चैव तृतीये तु चतुर्थे पञ्चविंशतिः

ഒന്നാം സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപതും, രണ്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ പന്ത്രണ്ടും, മൂന്നാം സ്കന്ധത്തിൽ മുപ്പതും, നാലാം സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചും അധ്യായങ്ങളുണ്ട്।

Verse 14

पञ्चत्रिंशत्तथाध्यायाः पञ्चमे परिकीर्तिताः । एकत्रिंशत्तथा षष्ठे चत्वारिंशच्च सप्तमे

അഞ്ചാം സ്കന്ധത്തിൽ മുപ്പത്തിയഞ്ചും, ആറാം സ്കന്ധത്തിൽ മുപ്പത്തിയൊന്നും, ഏഴാം സ്കന്ധത്തിൽ നാൽപ്പതും അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 15

अष्टमे तत्त्वसङ्ख्याश्च पञ्चाशन्नवमे तथा । त्रयोदश तु सम्प्रोक्ता दशमे मुनिना किल

എട്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ തത്വങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന് തുല്യമായ (ഇരുപത്തിനാല്), ഒമ്പതാമത്തേതിൽ അമ്പതും പത്താമത്തേതിൽ മുനി പതിമൂന്ന് അധ്യായങ്ങളും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 16

तथा चैकादशस्कन्धे चतुर्विंशतिरीरिताः । चतुर्दशैव चाध्याया द्वादशे मुनिसत्तमाः

അതുപോലെ പതിനൊന്നാം സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലും പന്ത്രണ്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ പതിനാലും അധ്യായങ്ങൾ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ।

Verse 17

एवं सङ्ख्या समाख्याता पुराणेऽस्मिन्महात्मना । अष्टादशसहस्रीया सङ्ख्या च परिकीर्तिता

ഇപ്രകാരം മഹാത്മാവായ വ്യാസനാൽ ഈ പുരാണത്തിൽ അധ്യായങ്ങളുടെ എണ്ണം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ശ്ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം പതിനെണ്ണായിരം എന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 18

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

സർഗ്ഗം, പ്രതിസർഗ്ഗം, വംശം, മന്വന്തരം, വംശാനുചരിതം എന്നിവയാണ് പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ച് ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 19

निर्गुणा या सदा नित्या व्यापिका विकृता शिवा । योगगम्याखिलाधारा तुरीया या च संस्थिता

നിർഗുണയും നിത്യയും വ്യാപികയും വികാരരഹിതയും ശിവയും യോഗഗമ്യയും അഖിലാധാരയും തുരീയസ്ഥിതയുമായവൾ ആരോ അവൾ.

Verse 20

तस्यास्तु सात्त्विकी शक्ती राजसी तामसी तथा । महालक्ष्मीः सरस्वती महाकालीति ताः स्त्रियः

അവളുടെ സാത്ത്വിക, രാജസ, താമസ ശക്തികൾ യഥാക്രമം മഹാലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, മഹാകാളി എന്നീ സ്ത്രീരൂപങ്ങളാണ്.

Verse 21

तासां तिसॄणां शक्तीनां देहाङ्गीकारलक्षणः । सृष्ट्यर्थं च समाख्यातः सर्गः शास्त्रविशारदैः

സൃഷ്ടിക്കായി ആ മൂന്ന് ശക്തികൾ ദേഹം സ്വീകരിക്കുന്നതിനെ ശാസ്ത്രവിശാരദന്മാർ 'സർഗ്ഗം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 22

हरिद्रुहिणरुद्राणां समुत्पत्तिस्ततः स्मृता । पालनोत्पत्तिनाशार्थं प्रतिसर्गः स्मृतो हि सः

അവരിൽ നിന്ന് പാലനം, സൃഷ്ടി, സംഹാരം എന്നിവയ്ക്കായി ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ ഉല്പത്തി ഉണ്ടായി, അതിനെ 'പ്രതിസർഗ്ഗം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 23

सोमसूर्योद्भवानां च राज्ञां वंशप्रकीर्तनम् । हिरण्यकशिप्वादीनां वंशास्ते परिकीर्तिताः

ചന്ദ്രസൂര്യവംശങ്ങളിൽ ജനിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെയും ഹിരണ്യകശിപു തുടങ്ങിയവരുടെ വംശങ്ങളുടെയും വർണ്ണനയെ 'വംശം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 24

स्वायम्भुवमुखानां च मनूनां परिवर्णनम् । कालसङ्ख्या तथा तेषां तत्तन्मन्वन्तराणि च

സ്വായംഭുവൻ തുടങ്ങിയ മനുക്കളുടെ വർണ്ണനയും അവരുടെ കാലഗണനയും അവരുടെ കാലഘട്ടങ്ങളും 'മന്വന്തരം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 25

तेषां वंशानुकथनं वंशानुचरितं स्मृतम् । पञ्चलक्षणयुक्तानि भवन्ति मुनिसत्तमाः

അവരുടെ വംശാവലി വർണ്ണനയെ വംശാനുചരിതം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പുരാണങ്ങൾ ഈ അഞ്ച് ലക്ഷണങ്ങളോടു കൂടിയവയാണ്.

Verse 26

सपादलक्षं च तथा भारतं मुनिना कृतम् । इतिहास इति प्रोक्तं पञ्चमं वेदसम्मतम्

മുനി (വ്യാസൻ) ഒന്നേകാൽ ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള മഹാഭാരതം രചിച്ചു. ഇത് ഇതിഹാസമെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു, അഞ്ചാം വേദമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 27

शौनक उवाच कानि तानि पुराणानि ब्रूहि सूत सविस्तरम् । कतिसङ्ख्यानि सर्वज्ञ श्रोतुकामा वयं त्विह

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: ഹേ സർവ്വജ്ഞനായ സൂത! ആ പുരാണങ്ങൾ ഏവയാണെന്ന് വിശദമായി പറയുക. അവയുടെ എണ്ണം എത്രയാണ്? ഞങ്ങൾ അവ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 28

कलिकालविभीताः स्मो नैमिषारण्यवासिनः । ब्रह्मणात्र समादिष्टाश्चक्रं दत्त्वा मनोमयम्

നൈമിഷാരണ്യവാസികളായ ഞങ്ങൾ കലികാലത്തെ ഭയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു മനോമയ ചക്രം നൽകി ഇവിടെ വസിക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 29

कथितं तेन नः सर्वान्गच्छन्त्वेतस्य पृष्ठतः । नेमिः संशीर्यते यत्र स देशः पावनः स्मृतः

അദ്ദേഹം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളെല്ലാവരും ഈ ചക്രത്തിന് പിന്നാലെ പോവുക. ഈ ചക്രത്തിന്റെ നേമി (വട്ടം) എവിടെ ഉടയുന്നുവോ, ആ പ്രദേശം പവിത്രമായി കരുതപ്പെടും.'

Verse 30

कलेस्तत्र प्रवेशो न कदाचित् सम्भविष्यति । तावत्तिष्ठन्तु तत्रैव यावत्सत्ययुगं पुनः

'അവിടെ കലിയുടെ പ്രവേശനം ഒരിക്കലും സാധ്യമാകില്ല. വീണ്ടും സത്യയുഗം വരുന്നത് വരെ അവിടെത്തന്നെ വസിക്കുക.'

Verse 31

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गृहीत्वा तत्कथानकम् । चालयन्निर्गतस्तूर्णं सर्वदेशदिदृक्षया

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും കാണണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ചക്രം ഉരുട്ടിക്കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 32

प्रेत्यात्र चालयंश्चक्रं नेमिः शीर्णोऽत्र पश्यतः । तेनेदं नैमिषं प्रोक्तं क्षेत्रं परमपावनम्

ഇവിടെ ചക്രം ഉരുട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ കൺമുന്നിൽ വെച്ച് അതിന്റെ നേമി (വട്ടം) ഉടഞ്ഞുപോയി. അതിനാൽ ഈ പരമ പവിത്രമായ ക്ഷേത്രത്തെ നൈമിഷം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 33

कलिप्रवेशो नैवात्र तस्मात्स्थानं कृतं मया । मुनिभिः सिद्धसङ्घैश्च कलिभीतैर्महात्मभिः

ഇവിടെ കലിയുടെ പ്രവേശനമില്ല; അതിനാൽ ഞാനും മുനിമാരും സിദ്ധസമൂഹങ്ങളും കലിയെ ഭയപ്പെടുന്ന മഹാത്മാക്കളും ഇവിടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 34

पशुहीनाः कृता यज्ञाः पुरोडाशादिभिः किल । कालातिवाहनं कार्यं यावत्सत्ययुगागमः

ഞങ്ങൾ ഇവിടെ മൃഗബലിയില്ലാത്ത യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, അതിൽ പുരോഡാശം തുടങ്ങിയവ അർപ്പിക്കുന്നു. സത്യയുഗം വരുന്നത് വരെ ഞങ്ങൾക്ക് സമയം ചെലവഴിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

Verse 35

भाग्ययोगेन सम्प्राप्तः सूत त्वं चात्र सर्वथा । कथयाद्य पुराणं हि पावनं ब्रह्मसम्मतम्

ഹേ സൂത! അങ്ങ് വലിയ ഭാഗ്യത്താൽ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ആ പവിത്ര പുരാണം ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതന്നാലും.

Verse 36

सूत शुश्रूषवः सर्वे वक्ता त्वं मतिमानथ । निर्व्यापारा वयं नूनमेकचित्तास्तथैव च

ഹേ സൂത! ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അങ്ങ് ബുദ്ധിമാനായ വക്താവാണ്. ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും ലൗകിക വ്യാപാരങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തരും ഏകാഗ്രചിത്തരുമാണ്.

Verse 37

त्वं सूत भव दीर्घायुस्तापत्रयविवर्जितः । कथयाद्य पुराणं हि पुण्यं भागवतं शिवम्

ഹേ സൂത! അങ്ങ് ദീർഘായുസ്സുള്ളവനാകട്ടെ, താപത്രയങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനാകട്ടെ. ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പവിത്രവും മംഗളകരവുമായ ഭാഗവത പുരാണം പറഞ്ഞുതന്നാലും.

Verse 38

यत्र धर्मार्थकामानां वर्णनं विधिपूर्वकम् । विद्यां प्राप्य तया मोक्षः कथितो मुनिना किल

ഏതിലാണോ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ വിധിപ്രകാരം വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്, ഏതിലൂടെ വിദ്യ നേടി മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന് മുനി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവോ അത് വിവരിച്ചാലും.

Verse 39

द्वैपायनेन मुनिना कथितं यच्च पावनम् । न तृप्यामो वयं सूत कथां श्रुत्वा मनोरमाम्

ദ്വൈപായന മുനി (വ്യാസൻ) പറഞ്ഞ ആ പവിത്രമായ കഥ കേട്ടിട്ട് ഞങ്ങൾ തൃപ്തരാകുന്നില്ല, ഹേ സൂത! ആ കഥ അത്രമേൽ മനോഹരമാണ്.

Verse 40

सकलगुणगणानामेकपात्रं पवित्र- मखिलभुवनमातुर्नाट्यवद्यद्विचित्रम् । निखिलमलगणानां नाशकृत्कामकन्दं प्रकटय भगवत्या नामयुक्तं पुराणम्

സകല ഗുണഗണങ്ങളുടെയും ഏക പാത്രവും പവിത്രവും അഖില ഭുവനമാതാവിന്റെ നൃത്തം പോലെ വിചിത്രവും സകല പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതും കാമനകളുടെ മൂലവുമായ ഭഗവതിയുടെ നാമത്തിലുള്ള പുരാണം വെളിപ്പെടുത്തിയാലും.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां सहितायां प्रथमस्कन्धे ग्रन्थसंख्याविषयवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

പതിനെണ്ണായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീമദ് ദേവീഭാഗവത മഹാപുരാണ സംഹിതയിലെ പ്രഥമ സ്കന്ധത്തിലെ 'ഗ്രന്ഥസംഖ്യാ വിഷയ വർണ്ണനം' എന്ന രണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.