Adhyaya 17

Verse 1

शुकस्य राजमन्दिरप्रवेशवर्णनम् सूत उवाच इत्युक्त्वा पितरं पुत्रः पादयोः पतितः शुकः । बद्धाञ्जलिरुवाचेदं गन्तुकामो महामनाः

ശുകന്റെ രാജകൊട്ടാര പ്രവേശന വർണ്ണന. സൂതൻ പറഞ്ഞു - പിതാവിനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് പുത്രനായ ശുകൻ പാദങ്ങളിൽ വീണു. കൈകൂപ്പി, പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാമനസ്കനായ ശുകൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 2

आपृच्छे त्वां महाभाग ग्राह्यं ते वचनं मया । विदेहान्द्रष्टुमिच्छामि पालिताञ्जनकेन तु

ഹേ മഹാഭാഗ! ഞാൻ അങ്ങയോട് യാത്ര ചോദിക്കുന്നു, അങ്ങയുടെ വാക്ക് എനിക്ക് സ്വീകാര്യമാണ്. ജനകനാൽ പാലിക്കപ്പെടുന്ന വിദേഹരാജ്യം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

विना दण्डं कथं राज्यं करोति जनकः किल । धर्मे न वर्तते लोको दण्डश्चेन्न भवेद्यदि

ശിക്ഷയില്ലാതെ ജനകൻ എങ്ങനെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു? ശിക്ഷയില്ലെങ്കിൽ ലോകം ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 4

धर्मस्य कारणं दण्डो मन्वादिप्रहितः सदा । स कथं वर्तते तात संशयोऽयं महान्मम

മനു തുടങ്ങിയവർ നിശ്ചയിച്ച ശിക്ഷയാണ് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിന് കാരണം. ഹേ പിതാവേ! അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ശിക്ഷയില്ലാതെ കഴിയുന്നു? ഇത് എനിക്ക് വലിയ സംശയമാണ്.

Verse 5

मम माता त्वियं वन्ध्या तद्वद्‌भाति विचेष्टितम् । पृच्छामि त्वां महाभाग गच्छामि च परन्तप

"എന്റെ അമ്മ വന്ധ്യയാണ്" എന്ന വാക്കുപോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി തോന്നുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ! ഞാൻ അങ്ങയോട് ചോദിക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്നവനേ! ഞാൻ പോകുന്നു.

Verse 6

सूत उवाच तं दृष्ट्वा गन्तुकामं च शुकं सत्यवतीसुतः । आलिङ्ग्योवाच पुत्रं तं ज्ञानिनं निःस्पृहं दृढम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു - പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശുകനെ കണ്ട് സത്യവതീപുത്രനായ വ്യാസൻ ജ്ഞാനിയും നിസ്പൃഹനും ദൃഢനുമായ ആ പുത്രനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.

Verse 7

व्यास उवाच स्वस्त्यस्तु शक दीर्घायुर्भव पुत्र महामते । सत्यां वाचं प्रदत्त्वा मे गच्छ तात यथासुखम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു - ഹേ ശുക! നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ, ഹേ മഹാമതിയായ പുത്രാ! നീ ദീർഘായുസ്സായിരിക്കട്ടെ. എനിക്ക് സത്യവാക്ക് നൽകിയിട്ട്, ഹേ വത്സാ! നീ സുഖമായി പോവുക.

Verse 8

आगन्तव्यं पुनर्गत्वा ममाश्रममनुत्तमम् । न कुत्रापि च गन्तव्यं त्वया पुत्र कथञ्चन

അവിടെ പോയിട്ട് വീണ്ടും എന്റെ ഈ ഉത്തമമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വരണം. ഹേ പുത്രാ! നീ മറ്റെങ്ങും ഒരു കാരണവശാലും പോകരുത്.

Verse 9

सुखं जीवामि पुत्राहं दृष्ट्वा ते मुखपङ्कजम् । अपश्यन्दुःखमाप्नोमि प्राणस्त्वमसि मे सुत

ഹേ പുത്രാ! നിന്റെ മുഖകമലം കണ്ട് ഞാൻ സുഖമായി ജീവിക്കുന്നു. അത് കാണാതിരുന്നാൽ എനിക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാകുന്നു; ഹേ പുത്രാ! നീ എന്റെ പ്രാണനാണ്.

Verse 10

दृष्ट्वा त्वं जनकं पुत्र सन्देहं विनिवर्त्य च । अत्रागत्य सुखं तिष्ठ वेदाध्ययनतत्परः

ഹേ പുത്രാ! ജനകനെ കണ്ട് നിന്റെ സംശയം തീർത്ത്, ഇവിടെ മടങ്ങിവന്ന് വേദാധ്യയനത്തിൽ തൽപരനായി സുഖമായി വസിക്കുക.

Verse 11

सूत उवाच इत्युक्तः सोऽभिवाद्यार्यं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् । चलितस्तरसातीव धनुर्मुक्तः शरो यथा

സൂതൻ പറഞ്ഞു - ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം (ശുകൻ) തന്റെ പൂജ്യനായ പിതാവിനെ വന്ദിക്കുകയും പ്രദക്ഷിണം വെക്കുകയും ചെയ്തു, വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുപോലെ അതിവേഗം യാത്രയായി.

Verse 12

सम्पश्यन्विविधान्देशाँल्लोकांश्च वित्तधर्मिणः । वनानि पादपांश्चैव क्षेत्राणि फलितानि च

വഴിയിൽ അദ്ദേഹം വിവിധ രാജ്യങ്ങളെയും, ധനത്തിലും ധർമ്മത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ജനങ്ങളെയും, വനങ്ങളെയും വൃക്ഷങ്ങളെയും ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ പാടങ്ങളെയും കണ്ടു.

Verse 13

तापसांस्तप्यमानांश्च याजकान्दीक्षयान्वितान् । योगाभ्यासरतान्योगिवानप्रस्थान्वनौकसः

തപസ്സുചെയ്യുന്ന താപസന്മാരെയും, ദീക്ഷയോടെ യാഗം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരെയും, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ മുഴുകിയ യോഗികളെയും വനവാസികളായ വാനപ്രസ്ഥന്മാരെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 14

शैवान्पाशुपतांश्चैव सौराञ्छाक्तांश्च वैष्णवान् । वीक्ष्य नानाविधान्धर्माञ्जगामातिस्मयन्मुनिः

ശൈവർ, പാശുപതന്മാർ, സൗരന്മാർ, ശാക്തന്മാർ, വൈഷ്ണവർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ ധർമ്മങ്ങളെ കണ്ട് ആ മുനി അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോയി.

Verse 15

वर्षद्वयेन मेरुं च समुल्लङ्घ्य महामतिः । हिमाचलं च वर्षेण जगाम मिथिलां प्रति

ആ മഹാമതി രണ്ടു വർഷം കൊണ്ട് മേരു പർവ്വതത്തെയും ഒരു വർഷം കൊണ്ട് ഹിമാലയത്തെയും കടന്ന് മിഥിലാ നഗരിയിലേക്ക് പോയി.

Verse 16

प्रविष्टो मिथिलां मध्ये पश्यन्सर्वर्द्धिमुत्तमाम् । प्रजाश्च सुखिताः सर्वाः सदाचाराः सुसंस्थिताः

മിഥിലയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് പ്രവേശിച്ച അദ്ദേഹം അവിടുത്തെ ഉത്തമമായ ഐശ്വര്യത്തെയും പ്രജകളെല്ലാം സുഖികളായും സദാചാരനിഷ്ഠരായും സുസ്ഥിതിയിലായും ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടു.

Verse 17

क्षत्रा निवारितस्तत्र कस्त्वमत्र समागतः । किं ते कार्यं वदस्वेति पृष्टस्तेन न चाब्रवीत्

അവിടെ ഒരു ദ്വാരപാലകൻ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് 'ഇവിടെ വന്ന നീ ആരാണ്? നിന്റെ കാര്യം എന്താണെന്ന് പറയൂ' എന്ന് ചോദിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 18

निःसृत्य नगरद्वारात्स्थितः स्थाणुरिवाचलः । विस्मितोऽतिहसंस्तस्थौ वचो नोवाच किञ्चन

നഗരവാതിലിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് അദ്ദേഹം ഒരു തൂണുപോലെ നിശ്ചലനായി നിന്നു. വിസ്മയിച്ച് മന്ദഹസിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നിന്നു, പക്ഷേ ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല.

Verse 19

प्रतीहार उवाच ब्रूहि मूकोऽसि किं ब्रह्मन्किमर्थं त्वमिहागतः । चलनं च विना कार्यं न भवेदिति मे मतिः

ദ്വാരപാലകൻ പറഞ്ഞു - ഹേ ബ്രാഹ്മണ! പറയൂ, അങ്ങ് ഊമയാണോ? എന്തിനാണ് അങ്ങ് ഇവിടെ വന്നത്? യാതൊരു ഉദ്ദേശവുമില്ലാതെ ആരും സഞ്ചരിക്കുകയില്ലെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

Verse 20

राजाज्ञया प्रवेष्टव्यं नगरेऽस्मिन्सदा द्विज । अज्ञातकुलशीलस्य प्रवेशो नात्र सर्वथा

ഹേ ദ്വിജ! ഈ നഗരത്തിൽ എപ്പോഴും രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ പ്രവേശിക്കാവൂ. കുലവും സ്വഭാവവും അറിയാത്തവർക്ക് ഇവിടെ പ്രവേശനം തീർത്തും നിഷിദ്ധമാണ്.

Verse 21

तेजस्वी भासि नूनं त्वं ब्राह्मणो वेदवित्तमः । कुलं कार्यं च मे ब्रूहि यथेष्टं गच्छ मानद

നിങ്ങൾ അത്യന്തം തേജസ്വിയായി കാണപ്പെടുന്നു, തീർച്ചയായും നിങ്ങൾ വേദപാരംഗതനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ്. ഹേ മാനദ! നിങ്ങളുടെ കുലവും ലക്ഷ്യവും എന്നോട് പറയുക, അതിനുശേഷം നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം.

Verse 22

शुक उवाच यदर्थमागतोऽस्म्यत्र तत्प्राप्तं वचनात्तव । विदेहनगरं द्रष्टुं प्रवेशो यत्र दुर्लभः

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഏത് ആവശ്യത്തിനാണോ ഇവിടെ വന്നത്, അത് നിങ്ങളുടെ വാക്കുകളാൽ നിറവേറ്റപ്പെട്ടു. പ്രവേശനം ദുർലഭമായ വിദേഹനഗരം കാണാനാണ് ഞാൻ വന്നത്.

Verse 23

मोहोऽयं मम दुर्बुद्धेः समुल्लङ्घ्य गिरिद्वयम् । राजानं द्रष्टुकामोऽहं पर्यटन्समुपागतः

രണ്ട് വലിയ പർവ്വതങ്ങൾ കടന്ന് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് രാജാവിനെ കാണണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത് എന്റെ ദുർബുദ്ധിയുടെ മോഹം കൊണ്ടാണ്.

Verse 24

वञ्चितोऽहं स्वयं पित्रा दूषणं कस्य दीयते । भ्रामितोऽहं महाभाग कर्मणा वा महीतले

എന്റെ പിതാവിനാൽ തന്നെ ഞാൻ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടു, ഇനി ആരെ കുറ്റപ്പെടുത്തും? അല്ലെങ്കിൽ ഹേ മഹാഭാഗ! എന്റെ കർമ്മഫലത്താലായിരിക്കാം ഞാൻ ഈ ഭൂമിയിൽ അലയുന്നത്.

Verse 25

धनाशा पुरुषस्येह परिभ्रमणकारणम् । सा मे नास्ति तथाप्यत्र सम्प्राप्तोऽस्मि भ्रमात्किल

ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യൻ അലഞ്ഞുതിരിയാൻ കാരണം ധനാശയാണ്. എനിക്ക് ആ ആശയില്ല, എങ്കിലും ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയത് കേവലം ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്.

Verse 26

निराशस्य सुखं नित्यं यदि मोहे न मज्जति । निराशोऽहं महाभाग मग्नोऽस्मिन्मोहसागरे

മോഹത്തിൽ മുഴുകുന്നില്ലെങ്കിൽ ആശയില്ലാത്തവന് നിത്യസുഖം ലഭിക്കും. ഹേ മഹാഭാഗ! ഞാൻ ആശയില്ലാത്തവനാണെങ്കിലും ഈ മോഹസാഗരത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയാണ്.

Verse 27

क्व मेरुर्मिथिला क्वेयं पद्‌भ्यां च समुपागतः । परिश्रमफलं किं मे वञ्चितो विधिना किल

മേരു പർവ്വതം എവിടെ, ഈ മിഥില എവിടെ! ഞാൻ കാൽനടയായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്റെ ഈ പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലം എന്താണ്? തീർച്ചയായും ഞാൻ വിധിയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 28

प्रारब्धं किल भोक्तव्यं शुभं वाप्यथवाशुभम् । उद्यमस्तद्वशे नित्यं कारयत्येव सर्वथा

ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും പ്രാരബ്ധകർമ്മഫലം തീർച്ചയായും അനുഭവിക്കണം. പരിശ്രമം എപ്പോഴും അതിന് വിധേയമായി എല്ലാവിധത്തിലും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 29

न तीर्थं न च वेदोऽत्र यदर्थमिह मे श्रमः । अप्रवेशः पुरे जातो विदेहो नाम भूपतिः

ഞാൻ ഇത്രയും കഷ്ടപ്പെട്ടതിന് തക്കതായ തീർത്ഥമോ വേദമോ ഇവിടെയില്ല. വിദേഹൻ എന്ന് പേരുള്ള രാജാവിന്റെ ഈ നഗരത്തിൽ എനിക്ക് പ്രവേശനം ലഭിച്ചില്ല.

Verse 30

इत्युक्त्या विररामाशु मौनीभूत इव स्थितः । ज्ञातो हि प्रतिहारेण ज्ञानी कश्चिद्‌द्विजोत्तमः

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ഉടനെ മൗനം പാലിച്ചു. അപ്പോൾ ഇദ്ദേഹം ഏതോ ഒരു ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനാണെന്ന് ദ്വാരപാലകൻ മനസ്സിലാക്കി.

Verse 31

सामपूर्वमुवाचासौ तं क्षत्ता संस्थितं मुनिम् । गच्छ भो यत्र ते कार्यं यथेष्टं द्विजसत्तम

ദ്വാരപാലകൻ അവിടെ നിന്നിരുന്ന മുനിയോട് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! അങ്ങയുടെ കാര്യം എവിടെയാണോ അവിടെ അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടം പോലെ പോയാലും.'

Verse 32

अपराधो मम ब्रह्मन्यन्निवारितवानहम् । तत्क्षन्तव्यं महाभाग विमुक्तानां क्षमा बलम्

'ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഞാൻ അങ്ങയെ തടഞ്ഞത് എന്റെ അപരാധമാണ്. ഹേ മഹാഭാഗാ! അത് ക്ഷമിക്കേണമേ; ക്ഷമയാണ് മുക്തന്മാരുടെ ബലം.'

Verse 33

शुक उवाच किं तेऽत्र दूषणं क्षत्तः परतन्त्रोऽसि सर्वदा । प्रभुकार्यं प्रकर्तव्यं सेवकेन यथोचितम्

ശുകൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ ദ്വാരപാലകാ! ഇതിൽ നിന്റെ ദോഷമെന്താണ്? നീ എപ്പോഴും മറ്റൊരാൾക്ക് അധീനനാണ്. ഒരു സേവകൻ തന്റെ യജമാനന്റെ ജോലി ശരിയായ രീതിയിൽ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.'

Verse 34

न भूपदूषणं चात्र यदहं रक्षितस्त्वया । चोरशत्रुपरिज्ञानं कर्तव्यं सर्वथा बुधैः

'നീ എന്നെ തടഞ്ഞതിൽ രാജാവിനും ദോഷമില്ല. ബുദ്ധിമാന്മാർ എപ്പോഴും കള്ളന്മാരെയും ശത്രുക്കളെയും തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ജാഗ്രത പാലിക്കണം.'

Verse 35

ममैव सर्वथा दोषो यदहं समुपागतः । गमनं परगेहे यल्लघुतायाश्च कारणम्

'ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതിൽ ദോഷം പൂർണ്ണമായും എന്റേതാണ്. മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ പോകുന്നത് അപമാനത്തിന് കാരണമാകുന്നു.'

Verse 36

प्रतीहार उवाच किं सुखं द्विज किं दुःखं किं कार्यं शुभमिच्छता । कः शत्रुर्हितकर्ता को ब्रूहि सर्वं ममाद्य वै

ദ്വാരപാലകൻ ചോദിച്ചു: 'ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സുഖമെന്താണ്? ദുഃഖമെന്താണ്? ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്തു ചെയ്യണം? ശത്രു ആര്, ഹിതകാരി ആര്? ഇന്ന് എനിക്ക് ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞുതന്നാലും.'

Verse 37

शुक उवाच द्वैविध्यं सर्वलोकेषु सर्वत्र द्विविधो जनः । रागी चैव विरागी च तयोश्चित्तं द्विधा पुनः

ശുകൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ദ്വൈതമുണ്ട്; എല്ലായിടത്തും രണ്ടുതരം ആളുകളുണ്ട്: രാഗിയെന്നും (ആസക്തൻ) വിരാഗിയെന്നും (വിരക്തൻ). അവരുടെ ചിത്തവും വീണ്ടും രണ്ടുവിധമാണ്.'

Verse 38

विरागी त्रिविधः कामं ज्ञातोऽज्ञातश्च मध्यमः । रागी च द्विविधः प्रोक्तो मूर्खश्च चतुरस्तथा

'വിരാഗികൾ മൂന്നുവിധമാണ്: ജ്ഞാതൻ, അജ്ഞാതൻ, മധ്യമൻ. രാഗികൾ രണ്ടുവിധമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു: മൂർഖനും ചതുരനും.'

Verse 39

चातुर्यं द्विविधं प्रोक्तं शास्त्रजं मतिजं तथा । मतिस्तु द्विविधा लोके युक्तायुक्तेति सर्वथा

'ചാതുര്യം രണ്ടുവിധം പറയപ്പെടുന്നു: ശാസ്ത്രജന്യവും മതിജന്യവും. ലോകത്തിൽ ബുദ്ധിയും രണ്ടുവിധമാണ്: യുക്തമെന്നും അയുക്തമെന്നും.'

Verse 40

प्रतीहार उवाच यदुक्तं भवता विद्वन्नार्थज्ञोऽहं द्विजोत्तम । तत्सर्वं विस्तरेणाद्य यथार्थं वद सत्तम

ദ്വാരപാലകൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ വിദ്വാൻ! അങ്ങ് പറഞ്ഞതിന്റെ അർത്ഥം എനിക്ക് മനസ്സിലായില്ല, ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ. ഹേ സത്തമാ! അതെല്ലാം ഇന്ന് വിശദമായും യഥാർത്ഥമായും പറഞ്ഞാലും.'

Verse 41

शुक उवाच रागो यस्यास्ति संसारे स रागीत्युच्यते ध्रुवम् । दुःखं बहुविधं तस्य सुखं च विविधं पुनः

ശുകൻ പറഞ്ഞു: സംസാരത്തിൽ ആസക്തിയുള്ളവൻ നിശ്ചയമായും 'രാഗി' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവന് ദുഃഖം പലവിധമാണ്, സുഖവും പലതരത്തിലാണ്.

Verse 42

धनं प्राप्य सुतान्दारान्मानं च विजयं तथा । तदप्राप्य महद्दुःखं भवत्येव क्षणे क्षणे

ധനം, പുത്രന്മാർ, ഭാര്യ, മാനം, വിജയം എന്നിവ ലഭിക്കുമ്പോൾ അവൻ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവ ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ ഓരോ നിമിഷവും അവൻ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 43

कार्यस्तस्य सुखोपायः कर्तव्यं सुखसाधनम् । तस्यारातिः स विज्ञेयः सुखविघ्नं करोति यः

സുഖത്തിനുള്ള വഴികൾ കണ്ടെത്തുകയും സുഖസാധനങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് അവന്റെ കടമയാകുന്നു. അവന്റെ സുഖത്തിന് തടസ്സം നിൽക്കുന്നവനെ അവൻ ശത്രുവായി കരുതുന്നു.

Verse 44

सुखोत्पादयिता मित्रं रागयुक्तस्य सर्वदा । चतुरो नैव मुह्येत मूर्खः सर्वत्र मुह्यति

ആസക്തിയുള്ളവന് സുഖം നൽകുന്നവൻ എപ്പോഴും മിത്രമാകുന്നു. ബുദ്ധിമാൻ ഒരിക്കലും മോഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല, എന്നാൽ മൂർഖൻ എല്ലായിടത്തും മോഹിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 45

विरक्तस्यात्मरक्तस्य सुखमेकान्तसेवनम् । आत्मानुचिन्तनं चैव वेदान्तस्य च चिन्तनम्

വിരക്തനും ആത്മനിഷ്ഠനുമായ പുരുഷന് ഏകാന്തസേവനവും ആത്മചിന്തനവും വേദാന്തചിന്തനവുമാണ് സുഖം നൽകുന്നത്.

Verse 46

दुःखं तदेतत्सर्वं हि संसारकथनादिकम् । शत्रवो बहवस्तस्य विज्ञस्य शुभमिच्छतः

ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ഈ സംസാരവിഷയങ്ങളെല്ലാം ദുഃഖമാണ്. അറിവുള്ളവനായ അവന് ശത്രുക്കൾ പലതാണ്.

Verse 47

कामः क्रोधः प्रमादश्च शत्रवो विविधाः स्मृताः । बन्धुः सन्तोष एवास्य नान्योऽस्ति भुवनत्रये

കാമം, ക്രോധം, പ്രമാദം എന്നിവ അവന്റെ വിവിധ ശത്രുക്കളായി കരുതപ്പെടുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സന്തോഷം (തൃപ്തി) മാത്രമാണ് അവന്റെ ബന്ധു, മറ്റാരുമില്ല.

Verse 48

सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मत्वा तं ज्ञानिनं द्विजम् । क्षत्ता प्रवेशयामास कक्षां चातिमनोरमाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അദ്ദേഹം ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദ്വാരപാലകൻ അദ്ദേഹത്തെ അതിമനോഹരമായ ഒരു മുറ്റത്തേക്ക് ആനയിച്ചു.

Verse 49

नगरं वीक्षमाणः संस्त्रैविध्यजनसङ्कुलम् । नानाविपणिद्रव्याढ्यं क्रयविक्रयकारकम्

നഗരം വീക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അത് മൂന്നുതരം ആളുകളാൽ നിറഞ്ഞതായും വിവിധ കമ്പോള വസ്തുക്കളാൽ സമ്പന്നമായും കച്ചവടം നടക്കുന്നതായും അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 50

रागद्वेषयुतं कामलोभमोहाकुलं तथा । विवदत्सुजनाकीर्णं वसुपूर्णं महत्तरम्

ആ നഗരം രാഗദ്വേഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും കാമക്രോധമോഹങ്ങളാൽ വ്യാകുലപ്പെട്ടതും വാദപ്രതിവാദങ്ങൾ നടത്തുന്ന പണ്ഡിതന്മാരാൽ നിറഞ്ഞതും സമ്പന്നവും അതിവിശാലവുമായിരുന്നു.

Verse 51

पश्यन्स त्रिविधाँल्लोकान्प्रासरद्‌राजमन्दिरम् । प्राप्तः परमतेजस्वी द्वितीय इव भास्करः

മൂന്നുതരം ആളുകളെയും കണ്ടുകൊണ്ട്, ആ പരമ തേജസ്വിയായ മുനി രണ്ടാമതൊരു സൂര്യനെപ്പോലെ രാജകൊട്ടാരത്തിലെത്തി.

Verse 52

निवारितश्च तत्रैव प्रतीहारेण काष्ठवत् । तत्रैव च स्थितो द्वारि मोक्षमेवानुचिन्तयन्

അവിടെ ദ്വാരപാലകനാൽ മരത്തടിപോലെ തടയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് വാതിൽക്കൽ തന്നെ നിന്നു.

Verse 53

छायायामातपे चैव समदर्शी महातपाः । ध्यानं कृत्वा तथैकान्ते स्थितः स्थाणुरिवाचलः

തണലിലും വെയിലിലും സമദൃഷ്ടിയുള്ള ആ മഹാതപസ്വി, ഏകാന്തതയിൽ ധ്യാനനിമഗ്നനായി ഒരു തൂണുപോലെ നിശ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 54

तं मुहूर्तादुपागत्य राज्ञोऽमात्यः कृताञ्जलिः । प्रावेशयत्ततः कक्षां द्वितीयां राजवेश्मनः

അല്പസമയത്തിനുശേഷം രാജാവിന്റെ മന്ത്രി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് കൊട്ടാരത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുറിയിലേക്ക് ആനയിച്ചു.

Verse 55

तत्र दिव्यं मनोरम्यं पुष्पितं दिव्यपादपम् । तद्वनं दर्शयित्वा तु कृत्वा चातिथिसत्क्रियाम्

അവിടെ ദിവ്യവും മനോഹരവും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളുള്ളതുമായ വനം കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും അതിഥിസൽക്കാരം നടത്തുകയും ചെയ്തു...

Verse 56

वारमुख्याः स्त्रियस्तत्र राजसेवापरायणाः । गीतवादित्रकुशलाः कामशास्त्रविशारदाः

...അവിടെ രാജസേവനത്തിൽ തത്പരരും സംഗീതത്തിലും വാദ്യങ്ങളിലും കുശലരും കാമശാസ്ത്രത്തിൽ വിദഗ്ധരുമായ പ്രധാന വരാംഗനമാരുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 57

ता आदिश्य च सेवार्थं शुकस्य मन्त्रिसत्तमः । निर्गतः सदनात्तस्माद्व्यासपुत्रः स्थितस्तदा

ആ സ്ത്രീകൾക്ക് ശുകദേവനെ സേവിക്കാൻ നിർദ്ദേശം നൽകി മന്ത്രിശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെനിന്നും പോയി; അപ്പോൾ വ്യാസപുത്രനായ ശുകൻ അവിടെത്തന്നെ നിന്നു.

Verse 58

पूजितः परया भक्त्या ताभिः स्त्रीभिर्यथाविधि । देशकालोपपन्नेन नानान्नेनातितोषितः

ആ സ്ത്രീകളാൽ വിധിപ്രകാരം പരമഭക്തിയോടെ പൂജിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, ദേശകാലങ്ങൾക്കനുയോജ്യമായ വിവിധ ഭക്ഷണങ്ങളാൽ അതീവ സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 59

ततोऽन्तःपुरवासिन्यस्तस्यान्तःपुरकाननम् । रम्यं संदर्शयामासुरङ्गनाः काममोहिताः

പിന്നീട് കാമമോഹിതരായ ആ അന്തഃപുരസ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തിന് അന്തഃപുരത്തിലെ മനോഹരമായ ഉദ്യാനം കാണിച്ചുകൊടുത്തു.

Verse 60

स युवा रूपवान्कान्तो मृदुभाषी मनोरमः । दृष्ट्वा ता मुमुहुः सर्वास्तं च काममिवापरम्

യുവാവും രൂപവാനും തേജസ്വിയും മൃദുഭാഷിയും മനോഹരനുമായ ആ ശുകദേവനെ രണ്ടാമതൊരു കാമദേവനെപ്പോലെ കണ്ട് ആ സ്ത്രീകളെല്ലാം മോഹിതരായി.

Verse 61

जितेन्द्रियं मुनिं मत्त्वा सर्वाः पर्यचरंस्तदा । आरणेयस्तु शुद्धात्मा मातृभावमकल्पयत्

മുനിയെ ജിതേന്ദ്രിയനായി കരുതി സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും ശുശ്രൂഷിച്ചു, എന്നാൽ ശുദ്ധാത്മാവായ ശുകൻ അവരെ മാതൃഭാവത്തോടെയാണ് കണ്ടത്.

Verse 62

आत्मारामो जितक्रोधो न हृष्यति न तप्यति । पश्यंस्तासां विकारांश्च स्वस्थ एव स तस्थिवान्

ആത്മാരാമനും ജിതക്രോധനുമായ അദ്ദേഹം സന്തോഷിക്കുകയോ ദുഃഖിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. അവരുടെ വികാരങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും അദ്ദേഹം സ്വസ്വരൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 63

तस्मै शय्यां सुरम्यां च ददुर्नार्यः सुसंस्कृताम् । परार्ध्यास्तरणोपेतां नानोपस्करसंवृताम्

ആ സ്ത്രീകൾ അദ്ദേഹത്തിന് അത്യന്തം സുന്ദരവും സുസജ്ജവുമായ ഒരു ശയ്യ നൽകി. അത് ഉത്തമമായ വിരിപ്പുകളോടും വിവിധ അലങ്കാരങ്ങളോടും കൂടിയതായിരുന്നു.

Verse 64

स कृत्वा पादशौचं च कुशपाणिरतन्द्रितः । उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां ध्यानमेवान्वपद्यत

കാൽ കഴുകി കൈയിൽ കുശവും ധരിച്ച്, ആലസ്യമില്ലാതെ അദ്ദേഹം സായംസന്ധ്യ ഉപാസിക്കുകയും പിന്നീട് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകുകയും ചെയ്തു.

Verse 65

याममेकं स्थितो ध्याने सुष्वाप तदनन्तरम् । सुप्त्वा यामद्वयं तत्र चोदतिष्ठत्ततः शुकः

അദ്ദേഹം ഒരു യാമം ധ്യാനത്തിൽ ഇരിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഉറങ്ങുകയും ചെയ്തു. രണ്ട് യാമം ഉറങ്ങിയ ശേഷം ശുകൻ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 66

पाश्चात्यं यामिनीयामं ध्यानमेवान्वपद्यत । स्नात्वा प्रातःक्रियाः कृत्वा पुनरास्ते समाहितः

രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ധ്യാനിച്ചു. സ്നാനവും പ്രാതഃകൃത്യങ്ങളും കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഇരുന്നു.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां प्रथमस्कन्धे शुकस्य राजमन्दिरप्रवेशवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः

പതിനെണ്ണായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവത മഹാപുരാണ സംഹിതയിലെ ഒന്നാം സ്കന്ധത്തിലെ 'ശുകന്റെ രാജമന്ദിര പ്രവേശന വർണ്ണനം' എന്ന പതിനേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.