Adhyaya 11

Verse 1

बुधोत्पत्तिः ऋषय ऊचुः कोऽसौ पुरूरवा राजा कोर्वशी देवकन्यका । कथं कष्टं च सम्प्राप्तं तेन राज्ञा महात्मना

ബുധോല്പത്തി. ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: ആരാണ് ആ പുരൂരവസ്സ് രാജാവ്, ആരാണ് ആ ദേവകന്യകയായ ഉർവ്വശി? ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് എങ്ങനെയാണ് കഷ്ടതകൾ ഉണ്ടായത്?

Verse 2

सर्वं कथानकं ब्रूहि लोमहर्षणजाधुना । श्रोतुकामा वयं सर्वे त्वन्मुखाब्जच्युतं रसम्

ഹേ ലോമഹർഷണപുത്ര (സൂത), ഇപ്പോൾ ആ കഥ മുഴുവൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞാലും. നിന്റെ മുഖകമലത്തിൽ നിന്ന് അടർന്നുവീഴുന്ന ആ രസം നുകരാൻ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 3

अमृतादपि मिष्टा ते वाणी सूत रसात्मिका । न तृप्यामो वयं सर्वे सुधया च यथामराः

ഹേ സൂത, നിന്റെ രസകരമായ വാക്ക് അമൃതിനേക്കാൾ മധുരമുള്ളതാണ്. ദേവന്മാർ അമൃതു കൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടാത്തതുപോലെ ഞങ്ങൾ നിന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് തൃപ്തരാകുന്നില്ല.

Verse 4

सूत उवाच शृणुध्वं मुनयः सर्वे कथां दिव्यां मनोरमाम् । वक्ष्याम्यहं यथाबुद्ध्या श्रुतां व्यासवरोत्तमात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മുനിമാരേ, ഈ ദിവ്യവും മനോഹരവുമായ കഥ എല്ലാവരും കേൾക്കുവിൻ. ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസനിൽ നിന്ന് ഞാൻ എങ്ങനെ കേട്ടുവോ, അത് എന്റെ ബുദ്ധിക്കനുസരിച്ച് ഞാൻ പറയാം.

Verse 5

गुरोस्तु दयिता भार्या तारा नामेति विश्रुता । रूपयौवनयुक्ता सा चार्वङ्गी मदविह्वला

ഗുരുവിന്റെ (ബൃഹസ്പതിയുടെ) പ്രിയപത്നി താര എന്ന പേരിൽ വിഖ്യാതയായിരുന്നു. രൂപയൗവനങ്ങളോടു കൂടിയവളും സുന്ദരമായ അവയവങ്ങളുള്ളവളും കാമവിവശയുമായിരുന്നു അവൾ.

Verse 6

गतैकदा विधोर्धाम यजमानस्य भामिनी । दृष्टा च शशिनात्यर्थं रूपयौवनशालिनी

ഒരിക്കൽ ആ സുന്ദരി തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ യജമാനനായ ചന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽ പോയി. രൂപയൗവനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന അവളെ ചന്ദ്രൻ അത്യധികം ആസക്തിയോടെ നോക്കി.

Verse 7

कामातुरस्तदा जातः शशी शशिमुखीं प्रति । सापि वीक्ष्य विधुं कामं जाता मदनपीडिता

അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ ആ ചന്ദ്രമുഖിയോട് കാമാതുരനായിത്തീർന്നു. അവളും ചന്ദ്രനെ കണ്ട് കാമപീഡിതയായിത്തീർന്നു.

Verse 8

तावन्योन्यं प्रेमयुक्तौ स्मरार्तौ च बभूवतुः । तारा शशी मदोन्मत्तौ कामबाणप्रपीडितौ

അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം പ്രേമബദ്ധരും കാമാർത്ഥരുമായിത്തീർന്നു. താരയും ചന്ദ്രനും മദോന്മത്തരായി കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 9

रेमाते मदमत्तौ तौ परस्परस्पृहान्वितौ । दिनानि कतिचित्तत्र जातानि रममाणयोः

മദമത്തരും പരസ്പര ആഗ്രഹമുള്ളവരുമായി അവർ രമിച്ചു. ഇപ്രകാരം രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവിടെ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി.

Verse 10

बृहस्पतिस्तु दुःखार्तस्तारामानयितुं गृहम् । प्रेषयामास शिष्यं तु नायाता सा वशीकृता

ദുഃഖിതനായ ബൃഹസ്പതി താരയെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ശിഷ്യനെ അയച്ചു, എന്നാൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ട അവൾ വന്നില്ല.

Verse 11

पुनः पुनर्यदा शिष्यं परावर्तत चन्द्रमाः । बृहस्पतिस्तदा क्रुद्धो जगाम स्वयमेव हि

ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ശിഷ്യനെ മടക്കി അയച്ചപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി ക്രുദ്ധനായി സ്വയം അവിടെക്ക് പോയി.

Verse 12

गत्वा सोमगृहं तत्र वाचस्पतिरुदारधीः । उवाच शशिनं क्रुद्धः स्मयमानं मदान्वितम्

ചന്ദ്രന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ചെന്ന് ഉദാരബുദ്ധിയായ വാചസ്പതി (ബൃഹസ്പതി) പുഞ്ചിരിക്കുന്നവനും മദോന്മത്തനുമായ ചന്ദ്രനോട് കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 13

किं कृतं किल शीतांशो कर्म धर्मविगर्हितम् । रक्षिता मम भार्येयं सुन्दरी केन हेतुना

ഹേ ചന്ദ്രാ! നീ എന്തിനാണ് ഈ ധർമ്മവിരുദ്ധമായ കർമ്മം ചെയ്തത്? എന്റെ സുന്ദരിയായ ഭാര്യയെ നീ എന്ത് കാരണത്താലാണ് തടഞ്ഞുവെച്ചിരിക്കുന്നത്?

Verse 14

तव देव गुरुश्चाहं यजमानोऽसि सर्वथा । गुरुभार्या कथं मूढ भुक्ता किं रक्षिताथवा

ഹേ ദേവാ! ഞാൻ നിന്റെ ഗുരുവും നീ എന്റെ യജമാനനുമാണ്. ഹേ മൂഢാ! നീ എങ്ങനെയാണ് ഗുരുപത്നിയെ അനുഭവിച്ചത് അല്ലെങ്കിൽ എന്തിനാണ് അവളെ വെച്ചിരിക്കുന്നത്?

Verse 15

ब्रह्महा हेमहारी च सुरापो गुरुतल्पगः । महापातकिनो ह्येते तत्संसर्गी च पञ्चमः

ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവൻ, സ്വർണ്ണം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ, മദ്യപിക്കുന്നവൻ, ഗുരുപത്നിയെ പ്രാപിക്കുന്നവൻ—ഇവർ മഹാപാതകികളാണ്, ഇവരുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുന്നവൻ അഞ്ചാമത്തെ മഹാപാതകിയും.

Verse 16

महापातकयुक्तस्त्वं दुराचारोऽतिगर्हितः । न देवसदनार्होऽसि यदि भुक्तेयमङ्गना

നീ മഹാപാതകിയായ ദുരാചാരിയും അത്യന്തം നിന്ദ്യനുമാണ്. നീ ഈ സ്ത്രീയെ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ദേവസഭയ്ക്ക് യോഗ്യനല്ല.

Verse 17

मुञ्चेमामसितापाङ्गीं नयामि सदनं मम । नोचेद्वक्ष्यामि दुष्टात्मन् गुरुदारापहारिणम्

കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള ഇവളെ വിട്ടയയ്ക്കൂ, ഞാൻ ഇവളെ എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം. അല്ലെങ്കിൽ ഹേ ദുഷ്ടാത്മാവേ! നിന്നെ ഗുരുപത്നിയെ അപഹരിച്ചവനായി ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കും.

Verse 18

इत्येवं भाषमाणं तमुवाच रोहिणीपतिः । गुरुं क्रोधसमायुक्तं कान्ताविरहदुःखितम्

ഇപ്രകാരം പറയുന്നവനും ക്രോധയുക്തനും പത്നീവിരഹത്താൽ ദുഃഖിതനുമായ ഗുരുവിനോട് രോഹിണീപതി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു।

Verse 19

इन्दुरुवाच क्रोधात्ते तु दुराराध्या ब्राह्मणाः क्रोधवर्जिताः । पूजार्हा धर्मशास्त्रज्ञा वर्जनीयास्ततोऽन्यथा

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങയുടെ ക്രോധം കാരണം അങ്ങ് ആരാധിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനാണ്. ക്രോധമില്ലാത്തവരും ധർമ്മശാസ്ത്രം അറിയുന്നവരുമായ ബ്രാഹ്മണരാണ് പൂജാർഹർ; അല്ലാത്തവർ വർജ്ജിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്।

Verse 20

आगमिष्यति सा कामं गृहं ते वरवर्णिनी । अत्रैव संस्थिता बाला का ते हानिरिहानघ

ആ സുന്ദരി സ്വേച്ഛയാൽ അങ്ങയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരും. അവൾ ഇവിടെത്തന്നെയുണ്ട്; ഹേ പാപരഹിതനായവനേ, ഇതിൽ അങ്ങേയ്ക്ക് എന്ത് നഷ്ടമാണുള്ളത്?

Verse 21

इच्छया संस्थिता चात्र सुखकामार्थिनी हि सा । दिनानि कतिचित्स्थित्वा स्वेच्छया चागमिष्यति

അവൾ സുഖവും കാമവും ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ സ്വേച്ഛയാൽ വസിക്കുന്നു. കുറച്ചു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് അവൾ സ്വയം മടങ്ങി വരും।

Verse 22

त्वयैवोदाहृतं पूर्वं धर्मशास्त्रमतं तथा । न स्त्री दुष्यति चारेण न विप्रो वेदकर्मणा

അങ്ങ് തന്നെ മുൻപ് ധർമ്മശാസ്ത്രമതം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: സ്ത്രീ ആചരണത്താൽ ദൂഷിതയാകുന്നില്ല, ബ്രാഹ്മണൻ വേദകർമ്മത്താൽ ദൂഷിതനാകുന്നില്ല।

Verse 23

इत्युक्तः शशिना तत्र गुरुरत्यन्तदुःखितः । जगाम स्वगृहं तूर्णं चिन्ताविष्टः स्मरातुरः

ചന്ദ്രനാൽ ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട ഗുരു അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. ചിന്താവിഷ്ടനായും കാമാതുരനായും അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 24

दिनानि कतिचित्तत्र स्थित्वा चिन्तातुरो गुरुः । ययावथ गृहं तस्य त्वरितश्चौषधीपतेः

അവിടെ കുറച്ചു ദിവസം താമസിച്ച് ചിന്താതുരനായ ഗുരു വേഗത്തിൽ വീണ്ടും ഔഷധീപതിയുടെ (ചന്ദ്രന്റെ) ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 25

स्थितः क्षत्रा निषिद्धोऽसौ द्वारदेशे रुषान्वितः । नाजगाम शशी तत्र चुकोपाति बृहस्पतिः

ദ്വാരപാലകനാൽ തടയപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ക്രോധത്തോടെ വാതിൽക്കൽ തന്നെ നിന്നു. ചന്ദ്രൻ അവിടെ വരാതിരുന്നപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി അത്യന്തം കോപിച്ചു।

Verse 26

अयं मे शिष्यतां यातो गुरुपत्‍नीं तु मातरम् । जग्राह बलतोऽधर्मी शिक्षणीयो मयाधुना

ഇവൻ എന്റെ ശിഷ്യനായിത്തീർന്നു, എന്നിട്ടും ഈ അധർമ്മി മാതൃതുല്യയായ ഗുരുപത്നിയെ ബലമായി ഗ്രഹിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഇവനെ ഞാൻ ശിക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്।

Verse 27

उवाच वाचं कोपात्तु द्वारदेशस्थितो बहिः । किं शेषे भवने मन्द पापाचार सुराधम

പുറത്ത് വാതിൽക്കൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ക്രോധത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: ഹേ മൂഢാ, ഹേ പാപാചാരി, ഹേ സുരാധമാ, നീ എന്തിനാണ് ഭവനത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നത്?

Verse 28

देहि मे कामिनीं शीघ्रं नोचेच्छापं ददाम्यहम् । करोमि भस्मसान्नूनं न ददासि प्रियां मम

എന്റെ പ്രിയതമയെ വേഗം എനിക്ക് തരൂ, ഇല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കും. നീ എന്റെ പ്രിയയെ നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ തീർച്ചയായും ഭസ്മമാക്കും.

Verse 29

सूत उवाच क्रूराणि चैवमादीनि भाषणानि बृहस्पतेः । श्रुत्वा द्विजपतिः शीघ्रं निर्गतः सदनाद्‌बहिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ബൃഹസ്പതിയുടെ ഈ ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ചന്ദ്രൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.

Verse 30

तमुवाच हसन्सोमः किमिदं बहु भाषसे । न ते योग्यासितापाङ्गी सर्वलक्षणसंयुता

ചിരിച്ചുകൊണ്ട് സോമൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എന്തിനാണ് ഇത്രയധികം സംസാരിക്കുന്നത്? എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള ഈ സുന്ദരി നിനക്ക് അനുയോജ്യയല്ല.'

Verse 31

कुरूपां च स्वसदृशीं गृहाणान्यां स्त्रियं द्विज । भिक्षुकस्य गृहे योग्या नेदृशी वरवर्णिनी

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിനക്ക് അനുയോജ്യയായ മറ്റൊരു കുരൂപിയായ സ്ത്രീയെ സ്വീകരിക്കുക. ഇത്രയും സുന്ദരിയായ ഒരുവൾ ഒരു ഭിക്ഷുവിന്റെ (തപസ്വിയുടെ) വീടിന് ചേർന്നതല്ല.

Verse 32

रतिः स्वसदृशे कान्ते नार्याः किल निगद्यते । त्वं न जानासि मन्दात्मन् कामशास्त्रविनिर्णयम्

ഒരു സ്ത്രീക്ക് തനിക്ക് തുല്യനായ കാമുകനോടൊപ്പം മാത്രമേ യഥാർത്ഥ സുഖം ലഭിക്കൂ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ മന്ദബുദ്ധീ, നിനക്ക് കാമശാസ്ത്രത്തിലെ തീരുമാനങ്ങൾ അറിയില്ല.

Verse 33

यथेष्टं गच्छ दुर्बुद्धे नाहं दास्यामि कामिनीम् । यच्छक्यं कुरु तत्कामं न देया वरवर्णिनी

ഹേ ദുർബുദ്ധീ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകൂ, ഞാൻ ഈ സുന്ദരിയെ നൽകില്ല. നിനക്ക് കഴിയുന്നത് ചെയ്യൂ, ഈ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയെ നൽകില്ല.

Verse 34

कामार्तस्य च ते शापो न मां बाधितुमर्हति । नाहं ददे गुरो कान्तां यथेच्छसि तथा कुरु

കാമപീഡിതനായ ഒരാളുടെ ശാപം എന്നെ ബാധിക്കില്ല. ഹേ ഗുരോ, ഞാൻ ഈ പ്രിയതമയെ നൽകില്ല; നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്തുകൊള്ളൂ.

Verse 35

सूत उवाच इत्युक्तः शशिना चेज्यश्चिन्तामाप रुषान्वितः । जगाम तरसा सद्म क्रोधयुक्तः शचीपतेः

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ചന്ദ്രൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) ചിന്താകുലനും ക്രുദ്ധനുമായി. അദ്ദേഹം കോപത്തോടെ വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 36

दृष्ट्वा शतक्रतुस्तत्र गुरुं दुःखातुरं स्थितम् । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः पूजयित्वा सुसंस्थितः

അവിടെ ഗുരു ദുഃഖിതനായി നിൽക്കുന്നത് കണ്ട് ഇന്ദ്രൻ പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയം എന്നിവ നൽകി അദ്ദേഹത്തെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു.

Verse 37

पप्रच्छ परमोदारस्तं तथावस्थितं गुरुम् । का चिन्ता ते महाभाग शोकार्तोऽसि महामुने

പരമ ഉദാരനായ ഇന്ദ്രൻ ആ അവസ്ഥയിലുള്ള ഗുരുവിനോട് ചോദിച്ചു: 'ഹേ മഹാഭാഗാ, അങ്ങയുടെ ചിന്ത എന്താണ്? ഹേ മഹാമുനേ, അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഇത്രയധികം ദുഃഖിക്കുന്നത്?'

Verse 38

केनापमानितोऽसि त्वं मम राज्ये गुरुश्च मे । त्वदधीनमिदं सर्वं सैन्यं लोकाधिपैः सह

ഹേ ഗുരുദേവ! എന്റെ രാജ്യത്ത് ആരാണ് നിങ്ങളെ അപമാനിച്ചത്? ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം ഈ സൈന്യമെല്ലാം നിങ്ങളുടെ അധീനതയിലാണ്.

Verse 39

बह्मा विष्णुस्तथा शम्भुर्ये चान्ये देवसत्तमाः । करिष्यन्ति च साहाय्यं का चिन्ता वद साम्प्रतम्

ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ തുടങ്ങിയ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇപ്പോൾ പറയൂ, എന്താണ് നിങ്ങളുടെ ചിന്ത?

Verse 40

गुरुरुवाच शशिनापहृता भार्या तारा मम सुलोचना । न ददाति स दुष्टात्मा प्रार्थितोऽपि पुनः पुनः

ഗുരു പറഞ്ഞു: ചന്ദ്രൻ എന്റെ സുലോചനയായ പത്നി താരയെ അപഹരിച്ചു. ആ ദുഷ്ടൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചിട്ടും അവളെ തിരികെ നൽകുന്നില്ല.

Verse 41

किं करोमि सुरेशान त्वमेव शरणं मम । साहाय्यं कुरु देवेश दुःखितोऽस्मि शतक्रतो

ഹേ സുരേശാന! ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? അങ്ങുതന്നെയാണ് എന്റെ ശരണം. ഹേ ദേവേശ! എന്നെ സഹായിക്കൂ, ഹേ ശതക്രതോ! ഞാൻ അതീവ ദുഃഖിതനാണ്.

Verse 42

इन्द्र उवाच मा शोकं कुरु धर्मज्ञ दासोऽस्मि तव सुव्रत । आनयिष्याम्यहं नूनं भार्यां तव महामते

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ധർമ്മജ്ഞ! ദുഃഖിക്കരുത്, ഹേ സുവ്രത! ഞാൻ അങ്ങയുടെ ദാസനാണ്. ഹേ മഹാമതേ! ഞാൻ തീർച്ചയായും അങ്ങയുടെ പത്നിയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരും.

Verse 43

प्रेषिते चेन्मया दूते न दास्यति मदाकुलः । ततो युद्धं करिष्यामि देवसैन्यैः समावृतः

ഞാൻ ദൂതനെ അയച്ചിട്ടും ആ മദോന്മത്തൻ അവളെ തിരികെ നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ദേവസേനയോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യും.

Verse 44

इत्याश्वास्य गुरुं शक्रो दूतं वक्तृविचक्षणम् । प्रेषयामास सोमाय वार्ताशंसिनमद्‌भुतम्

ഇപ്രകാരം ഗുരുവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സോമന്റെ (ചന്ദ്രൻ) അടുക്കലേക്ക് അതിസമർത്ഥനും അത്ഭുതകരവുമായ ഒരു ദൂതനെ അയച്ചു.

Verse 45

स गत्वा शशिलोकं तु त्वरितः सुविचक्षणः । उवाच वचनेनैव वचनं रोहिणीपतिम्

ആ സമർത്ഥനായ ദൂതൻ വേഗത്തിൽ ചന്ദ്രലോകത്തെത്തി രോഹിണീപതിയോട് (ചന്ദ്രൻ) ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 46

प्रेषितोऽहं महाभाग शक्रेण त्वां विवक्षया । कथितं प्रभुणा यच्च तद्‌ब्रवीमि महामते

ദൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാഭാഗ! ഇന്ദ്രനാൽ അങ്ങയോട് സംസാരിക്കാൻ ഞാൻ അയക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഹേ മഹാമതേ! പ്രഭു പറഞ്ഞത് ഞാൻ അങ്ങയോട് പറയാം.

Verse 47

धर्मज्ञोऽसि महाभाग नीतिं जानासि सुव्रत । अत्रिः पिता ते धर्मात्मा न निद्यं कर्तुमर्हसि

അങ്ങ് ധർമ്മം അറിയുന്നവനാണ്, ഹേ മഹാഭാഗ! അങ്ങേയ്ക്ക് നീതി അറിയാം. ധർമ്മാത്മാവായ അത്രിയാണ് അങ്ങയുടെ പിതാവ്. അങ്ങ് നിന്ദ്യമായതൊന്നും ചെയ്യാൻ പാടില്ല.

Verse 48

भार्या रक्ष्या सर्वभूतैर्यथाशक्ति ह्यतन्द्रितैः । तदर्थे कलहः कामं भविता नात्र संशयः

എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് ജാഗ്രതയോടെ പത്നിയെ സംരക്ഷിക്കണം. അവൾക്കായി തീർച്ചയായും വലിയൊരു കലഹം ഉണ്ടാകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 49

यथा तव तथा तस्य यत्‍नः स्याद्दाररक्षणे । आत्मवत्सर्वभूतानि चिन्तय त्वं सुधानिधे

ഹേ സുധാനിധേ! നിന്റെ പത്നിമാരെ സംരക്ഷിക്കാൻ നീ എപ്രകാരം ശ്രമിക്കുമോ, അപ്രകാരം തന്നെയാണ് അവനും തന്റെ പത്നിയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. നീ എല്ലാ ജീവികളെയും നിന്നെപ്പോലെ കരുതുക.

Verse 50

अष्टाविंशतिसंख्यास्ते कामिन्यो दक्षजाः शुभाः । गुरुपत्‍नीं कथं भोक्तुं त्वमिच्छसि सुधानिधे

ഹേ സുധാനിധേ! നിനക്ക് ദക്ഷപുത്രിമാരായ ഇരുപത്തിയെട്ട് സുന്ദരിമാരായ പത്നിമാരുണ്ട്. പിന്നെന്തിനാണ് നീ ഗുരുപത്നിയെ അനുഭവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 51

स्वर्गे सदा वसन्त्येता मेनकाद्या मनोरमाः । भुंक्ष्व ताः स्वेच्छया कामं मुञ्च पत्‍नीं गुरोरपि

സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മേനക തുടങ്ങിയ മനോഹരമായ അപ്സരസ്സുകൾ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നുണ്ട്. നിന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം അവരെ അനുഭവിച്ചുകൊള്ളുക, എന്നാൽ ഗുരുപത്നിയെ വിട്ടയയ്ക്കുക.

Verse 52

ईश्वरा यदि कुर्वन्ति जुगुप्सितमहन्तया । अज्ञास्तदनुवर्तन्ते तदा धर्मक्षयो भवेत्

സമർത്ഥരായവർ അഹങ്കാരം കൊണ്ട് നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താൽ, അജ്ഞരായവർ അവരെ പിന്തുടരും, അപ്പോൾ ധർമ്മക്ഷയം സംഭവിക്കും.

Verse 53

तस्मान्मुञ्च महाभाग गुरोः पत्‍नीं मनोरमाम् । कलहस्त्वन्निमित्तोऽद्य सुराणां न भवेद्यथा

അതിനാൽ ഹേ മഹാഭാഗാ! ഗുരുവിന്റെ മനോഹരമായ പത്നിയെ വിട്ടയയ്ക്കുക, ഇന്ന് നിന്റെ നിമിത്തം ദേവന്മാർക്കിടയിൽ യുദ്ധം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 54

सूत उवाच सोमः शक्रवचः श्रुत्वा किञ्चित्क्रोधसमाकुलः । भङ्ग्या प्रतिवचः प्राह शक्रदूतं तदा शशी

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സോമൻ അല്പം കോപിച്ചു. അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രന്റെ ദൂതനോട് പരിഹാസപൂർവ്വം മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 55

इन्दुरावाच धर्मज्ञोऽसि महाबाहो देवानामधिपः स्वयम् । पुरोधापि च ते तादृग्युवयोः सदृशी मतिः

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാബാഹോ! നീ സ്വയം ദേവന്മാരുടെ അധിപനും ധർമ്മജ്ഞനുമാണ്! നിന്റെ പുരോഹിതനും അതുപോലെതന്നെയാണ്; നിങ്ങളുടെ രണ്ടുപേരുടെയും ബുദ്ധി ഒരുപോലെയാണ്.

Verse 56

परोपदेशे कुशला भवन्ति बहवो जनाः । दुर्लभस्तु स्वयं कर्ता प्राप्ते कर्मणि सर्वदा

മറ്റുള്ളവർക്ക് ഉപദേശം നൽകുന്നതിൽ പലരും സമർത്ഥരാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം കാര്യം വരുമ്പോൾ അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും ദുർലഭമാണ്.

Verse 57

बार्हस्पत्यप्रणीतं च शास्त्रं गृह्णन्ति मानवाः । को विरोधोऽत्र देवेश कामयानां भजन्स्त्रियम्

മനുഷ്യർ ബൃഹസ്പതി രചിച്ച ശാസ്ത്രത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവേശ! അങ്ങനെയുള്ളപ്പോൾ ആഗ്രഹമുള്ള സ്ത്രീയെ ഭജിക്കുന്നതിൽ എന്ത് വിരോധമാണുള്ളത്?

Verse 58

स्वकीयं बलिनां सर्वं दुर्बलानां न किञ्चन । स्वीया च परकीया च भ्रमोऽयं मन्दचेतसाम्

ബലവാന്മാരുടേതാണ് എല്ലാം, ദുർബലർക്ക് ഒന്നുമില്ല. 'തന്റേത്' എന്നും 'പരന്റേത്' എന്നുമുള്ള വേർതിരിവ് മന്ദബുദ്ധികളുടെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.

Verse 59

तारा मय्यनुरक्ता च यथा न तु तथा गुरौ । अनुरक्ता कथं त्याज्या धर्मतो न्यायतस्तथा

താര എന്നോട് അനുരക്തയാണ്, ഗുരുവിനോടല്ല. ധർമ്മപ്രകാരവും ന്യായപ്രകാരവും അനുരക്തയായ ഒരു സ്ത്രീയെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാനാകും?

Verse 60

गृहारम्भस्तु रक्तायां विरक्तायां कथं भवेत् । विरक्तेयं यदा जाता चकमेऽनुजकामिनीम्

ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം അനുരക്തയായ ഭാര്യയോടൊപ്പമാണ് സാധ്യമാകുന്നത്, വിരക്തയായവളോടൊപ്പമല്ല. അവൾ വിരക്തയായപ്പോൾ അദ്ദേഹം (ബൃഹസ്പതി) തന്റെ അനുജന്റെ ഭാര്യയെ (മമതയെ) കാംക്ഷിച്ചു.

Verse 61

न दास्येऽहं वरारोहां गच्छ दूत वद स्वयम् । ईश्वरोऽसि सहस्राक्ष यदिच्छसि कुरुष्व तत्

ഞാൻ ഈ സുന്ദരിയെ വിട്ടുകൊടുക്കില്ല. ദൂതാ! നീ പോയി അദ്ദേഹത്തോട് പറയുക: 'ആയിരം കണ്ണുകളുള്ളവനേ (ഇന്ദ്രാ)! നീ ഈശ്വരനാണ്, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്തുകൊള്ളുക.'

Verse 62

सूत उवाच इत्युक्तः शशिना दूतः प्रययौ शक्रसन्निधिम् । इन्द्रायाचष्ट तत्सर्वं यदुक्तं शीतरश्मिना

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ചന്ദ്രൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ ദൂതൻ ഇന്ദ്രന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി. ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൻ ഇന്ദ്രനെ അറിയിച്ചു.

Verse 63

तुराषाडपि तच्छ्रुत्वा क्रोधयुक्तो बभूव ह । सेनोद्योगं तथा चक्रे साहाय्यार्थं गुरोर्विभुः

ഇന്ദ്രനും അത് കേട്ട് അത്യന്തം കോപിതനായി. അപ്പോൾ സമർത്ഥനായ ഇന്ദ്രൻ ഗുരുവിനെ സഹായിക്കാനായി സൈന്യത്തെ സജ്ജമാക്കി.

Verse 64

शुक्रस्तु विग्रहं श्रुत्वा गुरुद्वेषात्ततो ययौ । मा ददस्वेति तं वाक्यमुवाच शशिनं प्रति

യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ ശുക്രൻ ഗുരുവിനോടുള്ള (ബൃഹസ്പതി) വിദ്വേഷം കാരണം അവിടെയെത്തി. അദ്ദേഹം ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു, 'ഇവളെ തിരിച്ചു കൊടുക്കരുത്!'

Verse 65

साहाय्यं ते करिष्यामि मन्त्रशक्त्या महामते । भविता यदि संग्रामस्तव चेन्द्रेण मारिष

മഹാമതേ! നിനക്കും ഇന്ദ്രനും തമ്മിൽ യുദ്ധമുണ്ടായാൽ, ആര്യ! ഞാൻ എന്റെ മന്ത്രശക്തിയാൽ നിന്നെ സഹായിക്കാം.

Verse 66

शङ्करस्तु तदाकर्ण्य गुरुदाराभिमर्शनम् । गुरुशत्रुं भृगुं मत्वा साहाय्यमकरोत्तदा

ഗുരുപത്നിയെ അപമാനിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് കേട്ട ശങ്കരൻ, ഭൃഗുവിനെ (ശുക്രൻ) ഗുരുവിന്റെ ശത്രുവായി കരുതി അപ്പോൾ (ബൃഹസ്പതിയെ) സഹായിച്ചു.

Verse 67

संग्रामस्तु तदा वृत्तो देवदानवयोर्द्रुतम् । बहूनि तत्र वर्षाणि तारकासुरवत्किल

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ ഉടനെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ആ യുദ്ധം താരകാസുര യുദ്ധം പോലെ അനേകം വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നു.

Verse 68

देवासुरकृतं युद्धं दृष्ट्वा तत्र पितामहः । हंसारूढो जगामाशु तं देशं क्लेशशान्तये

ദേവാസുരയുദ്ധം കണ്ട് പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഹംസാരൂഢനായി ആ സ്ഥലത്ത് കലഹം ശമിപ്പിക്കാനായി വേഗത്തിൽ ചെന്നു.

Verse 69

राकापतिं तदा प्राह मुञ्च भार्यां गुरोरिति । नोचेद्विष्णुं समाहूय करिष्यामि तु संक्षयम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ഗുരുപത്നിയെ വിട്ടയയ്ക്കുക! അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ വിളിച്ച് നിന്നെ നശിപ്പിക്കും.'

Verse 70

भृगुं निवारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः । किमन्यायमतिर्जाता सङ्गदोषान्महामते

ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഭൃഗുവിനെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ മഹാമതേ, ദുസ്സംഗദോഷത്താൽ നിന്റെ ബുദ്ധി എന്തുകൊണ്ടാണ് അന്യായമായിത്തീർന്നത്?'

Verse 71

निषेधयामास ततो भृगुस्तं चौषधीपतिम् । मुञ्च भार्यां गुरोरद्य पित्राहं प्रेषितस्तव

തുടർന്ന് ഭൃഗു ഓഷധിപതിയായ ചന്ദ്രനെ വിലക്കിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഗുരുപത്നിയെ വിട്ടയയ്ക്കുക, നിന്റെ പിതാവിനാൽ ഞാൻ അയയ്ക്കപ്പെട്ടവനാണ്.'

Verse 72

सूत उवाच द्विजराजस्तु तच्छ्रुत्वा भृगोर्वचनमद्‌भुतम् । ददौ च तत्प्रियां भार्यां गुरोर्गर्भवतीं शुभाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഭൃഗുവിന്റെ ആ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ചന്ദ്രൻ ഗർഭിണിയായിരുന്ന ഗുരുപത്നിയെ തിരികെ നൽകി.

Verse 73

प्राप्य कान्तां गुरुर्हृष्टः स्वगृहं मुदितो ययौ । ततो देवास्ततो दैत्या ययुः स्वान्स्वान्गृहान्प्रति

തന്റെ പ്രിയതമയെ തിരികെ ലഭിച്ച ഗുരു സന്തോഷത്തോടെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 74

ब्रह्मा स्वसदनं प्राप्तः कैलासं चापि शङ्करः । बृहस्पतिस्तु सन्तुष्टः प्राप्य भार्यां मनोरमाम्

ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ലോകത്തേക്കും ശങ്കരൻ കൈലാസത്തിലേക്കും പോയി. ബൃഹസ്പതി തന്റെ മനോഹരമായ പത്നിയെ ലഭിച്ചതിൽ അതീവ സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 75

ततः कालेन कियता तारासूत सुतं शुभम् । सुदिने शुभनक्षत्रे तारापतिसमं गुणैः

കുറച്ചു കാലത്തിനുശേഷം, താര ഒരു ശുഭദിനത്തിൽ ശുഭനക്ഷത്രത്തിൽ ചന്ദ്രന് തുല്യഗുണങ്ങളുള്ള ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 76

दृष्ट्वा पुत्रं गुरुर्जातं चकार विधिपूर्वकम् । जातकर्मादिकं सर्वं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ജനിച്ച പുത്രനെ കണ്ട് ഗുരു ബൃഹസ്പതി അതീവ സന്തോഷത്തോടെ വിധിപ്രകാരം ജാതകർമ്മാദി കർമ്മങ്ങളെല്ലാം നിർവ്വഹിച്ചു.

Verse 77

श्रुतं चन्द्रमसा जन्म पुत्रस्य मुनिसत्तमाः । दूतं च प्रेषयामास गुरुं प्रति महामतिः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! പുത്രന്റെ ജനനത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ ആ മഹാബുദ്ധിമാനായ ചന്ദ്രൻ ഗുരുവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് ഒരു ദൂതനെ അയച്ചു.

Verse 78

न चायं तव पुत्रोऽस्ति मम वीर्यसमुद्‌भवः । कथं त्वं कृतवान्कामं जातकर्मादिकं विधिम्

ഇവൻ നിന്റെ പുത്രനല്ല, എന്റെ വീര്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടായവനാണ്. നീ എങ്ങനെയാണ് നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ജാതകർമ്മാദി വിധികൾ ചെയ്തത്?

Verse 79

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दूतस्य च बृहस्पतिः । उवाच मम पुत्रो मे सदृशो नात्र संशयः

ആ ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഇവൻ എന്റെ പുത്രനാണ്, എന്നെപ്പോലെതന്നെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 80

पुनर्विवादः सञ्जातो मिलिता देवदानवाः । युद्धार्थमागतास्तेषां समाजः समजायत

വീണ്ടും തർക്കമുണ്ടാവുകയും ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒത്തുചേരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിനായി വന്ന അവരുടെ ഒരു വലിയ സംഘം അവിടെ രൂപപ്പെട്ടു.

Verse 81

तत्रागतः स्वयं ब्रह्मा शान्तिकामः प्रजापतिः । निवारयामास मुखे संस्थितान्युद्धदुर्मदान्

സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രജാപതിയായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ നേരിട്ടെത്തി. യുദ്ധക്കൊതിയോടെ മുൻനിരയിൽ നിന്നവരെ അദ്ദേഹം തടഞ്ഞു.

Verse 82

तारां पप्रच्छ धर्मात्मा कस्यायं तनयः शुभे । सत्यं वद वरारोहे यथा क्लेशः प्रशाम्यति

ധർമ്മാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് താരയോട് ചോദിച്ചു—ഹേ ശുഭേ! ഇവൻ ആരുടെ പുത്രനാണ്? ഹേ സുന്ദരീ! സത്യം പറയൂ, എങ്കിൽ മാത്രമേ ഈ കലഹം അവസാനിക്കൂ.

Verse 83

तमुवाचासितापाङ्गी लज्जमानाप्यधोमुखी । चन्द्रस्येति शनैरन्तर्जगाम वरवर्णिनी

കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള ആ സുന്ദരി ലജ്ജയോടെ തലതാഴ്ത്തി മെല്ലെ 'ചന്ദ്രന്റേത്' എന്ന് പറഞ്ഞു അകത്തേക്ക് പോയി.

Verse 84

जग्राह तं सुतं सोमः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । नाम चक्रे बुध इति जगाम स्वगृहं पुनः

സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) അതീവ സന്തോഷത്തോടെ ആ മകനെ സ്വീകരിച്ചു, 'ബുധൻ' എന്ന് പേരിട്ടു തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 85

ययौ ब्रह्मा स्वकं धाम सर्वे देवाः सवासवाः । यथागतं गतं सर्वैः सर्वशः प्रेक्षकैर्जनैः

ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി, ഇന്ദ്രൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരും മടങ്ങി. കാണികളായി വന്നവരെല്ലാം വന്നതുപോലെ തന്നെ അവരവരുടെ ഇടങ്ങളിലേക്ക് പോയി.

Verse 86

कथितेयं बुधोत्पत्तिर्गुरुक्षेत्रे च सोमतः । यथा श्रुता मया पूर्वं व्यासात्सत्यवतीसुतात्

ഇപ്രകാരം ഗുരുവിന്റെ (ബൃഹസ്പതി) ക്ഷേത്രത്തിൽ സോമനിൽ നിന്ന് ബുധൻ ജനിച്ച കഥ വിവരിക്കപ്പെട്ടു, ഞാൻ പണ്ട് സത്യവതീപുത്രനായ വ്യാസനിൽ നിന്ന് കേട്ടതുപോലെ തന്നെയാണിത്.

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां सहितायां प्रथमस्कन्धे बुधोत्पत्तिर्नामेकादशोऽध्यायः

പതിനെണ്ണായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവത മഹാപുരാണ സംഹിതയിലെ ഒന്നാം സ്കന്ധത്തിലെ 'ബുധോല്പത്തി' എന്ന പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.