Shloka 66
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
तत्तद्योजनसंख्यातमासेषु प्रणमेद्गुरुम् / अतिदूरस्थितः शिष्यो यदेच्छा स्यात्तदा व्रजेत्
Transliteration
tattadyojanasaṃkhyātamāseṣu praṇamedgurum / atidūrasthitaḥ śiṣyo yadecchā syāttadā vrajet
Translation
എത്ര യോജന ദൂരമുണ്ടോ അത്ര മാസങ്ങളുടെ ഇടവേളയിൽ ഗുരുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്യണം; അത്യന്തം ദൂരെയുള്ള ശിഷ്യൻ അവസരവും ഇച്ഛയും വന്നാൽ അപ്പോൾ ഗുരുവിനെ സമീപിക്കണം.
Word by Word
तत्तत्each respective
तत्तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (पुनरुक्ति) — Pronoun ‘that-that/each’, used distributively
योजनसंख्यातमासेषुin months corresponding to (that many) yojanas
योजनसंख्यातमासेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक) + संख्यात (कृदन्त, ख्या-धातु) + मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — Masculine, Locative, Plural; तत्पुरुष: योजनसंख्याताः मासाः (months counted by yojanas)
प्रणमेत्should bow
प्रणमेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular
गुरुम्to the guru
गुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular
अतिदूरस्थितःstaying very far away
अतिदूरस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + दूर (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त, स्था-धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; क्त-प्रत्ययान्त ‘स्थित’; तत्पुरुष: अतिदूरे स्थितः
शिष्यःthe disciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
यदाwhen
यदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय — temporal adverb “when”
इच्छाdesire/wish
इच्छा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular
स्यात्may be/should be
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय — adverb “then”
व्रजेत्should go
व्रजेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular