Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās

दण्डाकारौ ततोंऽगुष्ठौ मध्यमावर्तदेशगौ / मुद्रैषोन्मादिनी नाम्ना ख्याता वातापितापन

daṇḍākārau tatoṃ'guṣṭhau madhyamāvartadeśagau / mudraiṣonmādinī nāmnā khyātā vātāpitāpana

പിന്നീട് ഇരുവിരലത്തുമ്പുകളായ അങ്കുഷ്ഠങ്ങളെ ദണ്ഡാകാരമാക്കി മദ്ധ്യമയുടെ വൃത്തസ്ഥാനത്ത് വെക്കുക; ഇത് ‘ഉന്മാദിനീ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം, വാതാദി ദോഷങ്ങളെ താപിപ്പിച്ച് ശമിപ്പിക്കുന്നു।

daṇḍa-ākāraurod-shaped
daṇḍa-ākārau:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual (द्विवचन); qualifying aṅguṣṭhau; Tatpuruṣa: ‘rod-shaped’
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Sequence)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
aṅguṣṭhauthe two thumbs
aṅguṣṭhau:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootaṅguṣṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual (द्विवचन)
madhyama-āvarta-deśa-gauplaced at the middle-turn region
madhyama-āvarta-deśa-gau:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootmadhyama (प्रातिपदिक) + āvarta (प्रातिपदिक) + deśa (प्रातिपदिक) + ga (गम् धातु + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक))
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual (द्विवचन); Tatpuruṣa: ‘going/placed at the region of the middle whorl/turn’
mudrāthe mudrā
mudrā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmudrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
eṣāthis
eṣā:
Karta (कर्ता/Determiner)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); pronominal adjective qualifying mudrā
unmādinī(called) Unmādinī; maddening/exciting
unmādinī:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootunmādinī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); predicate adjective/name
nāmnāby name
nāmnā:
Karaṇa (करण/Means)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
khyātāis known/called
khyātā:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootkhyā (ख्या धातु) + ta (क्त-प्रत्यय)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agreeing with mudrā
vātāpi-tāpanaO burner of Vātāpi
vātāpi-tāpana:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootvātāpi (प्रातिपदिक) + tāpana (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन); Tatpuruṣa epithet ‘tormentor/burner of Vātāpi’