Shloka 6
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अर्चयित्वा तदीशानः सर्वविद्येश्वरो ऽभवत् / तदाराध्य विशेषेण ब्रह्मा ब्रह्माण्डसूरभूत् / मुनीनां मोहनश्चासीत्स्मरो यद्वरिवस्यया
Transliteration
arcayitvā tadīśānaḥ sarvavidyeśvaro 'bhavat / tadārādhya viśeṣeṇa brahmā brahmāṇḍasūrabhūt / munīnāṃ mohanaścāsītsmaro yadvarivasyayā
Translation
അതിനെ അർച്ചിച്ചതാൽ ഈശാനൻ സർവ്വവിദ്യകളുടെ ഈശ്വരനായി. അതിനെ പ്രത്യേകമായി ആരാധിച്ചതാൽ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അധിപതിയായി. അതേ വരിവസ്യയാൽ സ്മരൻ (കാമദേവൻ) മുനിമാരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവനായി.
Word by Word
अर्चयित्वाhaving worshipped
अर्चयित्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) causative sense by stem ‘अर्चय-’; ‘having worshipped’
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
ईशानःĪśāna (the Lord)
ईशानः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वविद्येश्वरःlord of all knowledges
सर्वविद्येश्वरः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootसर्व-विद्या-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वासां विद्याणाम् ईश्वरः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
आराध्यhaving propitiated
आराध्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
TypeVerb
Rootआ+राध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having propitiated/worshipped’
विशेषेणespecially, in particular
विशेषेण:
Karana (करण/Means)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (adverbial instrumental)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्माण्डसूरःhero of the cosmic egg (universe)
ब्रह्माण्डसूरः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड-सूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य सूरः/वीरः)
अभूत्became
अभूत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मुनीनाम्of sages
मुनीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
मोहनःdeluder/enchanter
मोहनः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootमोहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मरःSmara (Kāma)
स्मरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यत्by which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/सप्तमी?; here as relative with following instrumental; best taken as नपुंसक प्रथमा/द्वितीया एकवचन ‘by which/through which’ (elliptic)
वरिवस्ययाby (that) worship/service
वरिवस्यया:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootवरिवस्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन