Shloka 38
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ततो यमीक्षते वक्ति स्पृशते चिन्तयेच्च यम् / अर्धेन च शरीरेण स वशं याति दासवत्
Transliteration
tato yamīkṣate vakti spṛśate cintayecca yam / ardhena ca śarīreṇa sa vaśaṃ yāti dāsavat
Translation
അപ്പോൾ അവൾ ആരെയാണോ നോക്കുന്നത്, ആരോടാണോ സംസാരിക്കുന്നത്, ആരെയാണോ സ്പർശിക്കുന്നത്, ആരെയാണോ ധ്യാനിക്കുന്നത്—ആ പുരുഷൻ അർദ്ധശരീരത്തോടുകൂടിയും ദാസനെപ്പോലെ അവളുടെ വശത്തിലാകുന്നു।
Word by Word
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण) / Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable); तस्मात्/ततः = ‘thereupon/then’ (adverb)
yamwhom
yam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual), द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); relative pronoun ‘whom’
īkṣatelooks at
īkṣate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootīkṣ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद (Ātmanepada)
vaktispeaks (to)
vakti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद (Parasmaipada)
spṛśatetouches
spṛśate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootspṛś (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद (Ātmanepada)
cintayetshould think of
cintayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootcint (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद (Parasmaipada)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
yamwhom
yam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (contextual), द्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular)
ardhenawith half
ardhena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootardha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
śarīreṇaby/with the body
śarīreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया (Instrumental), एकवचन (Singular)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (Singular); demonstrative ‘he’
vaśaminto control/subjection
vaśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular)
yātigoes/comes
yāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
dāsavatlike a slave
dāsavat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootdāsa (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित-प्रत्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (similative adverb) ‘like a slave’