Shloka 83
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
भिक्षां ज्योतिर्मयीं तस्मै दत्त्वा क्षिप्रं तिरोदधे / क्षणाद्ब्रह्मकपालं तत्प्रच्युतं तन्नखाग्रतः
Transliteration
bhikṣāṃ jyotirmayīṃ tasmai dattvā kṣipraṃ tirodadhe / kṣaṇādbrahmakapālaṃ tatpracyutaṃ tannakhāgrataḥ
Translation
അവൾ അവനു ജ്യോതിര്മയമായ ഭിക്ഷ നൽകി ഉടൻ അപ്രത്യക്ഷയായി; ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ബ്രഹ്മകപാലം അവന്റെ നഖാഗ്രത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി।
Word by Word
भिक्षाम्alms
भिक्षाम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootभिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
ज्योतिर्मयीम्luminous
ज्योतिर्मयीम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootज्योतिस् + मय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तद्धितान्त विशेषण (मयट्): ‘made of light’
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Sampradāna)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन; सर्वनाम
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having given’
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्रम् (अव्यय)
Formकाल/रीतिवाचक-अव्यय (adverb: quickly)
तिरोदधेvanished/disappeared
तिरोदधे:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootतिरो-धा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
क्षणात्in a moment/from a moment
क्षणात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
ब्रह्मकपालम्Brahmā’s skull
ब्रह्मकपालम्:
कर्ता/कर्म (contextual)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + कपाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ब्रह्मणः कपालम्’ (Brahmā’s skull)
तत्that
तत्:
विशेष्य-संबन्ध (Referent)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
प्रच्युतम्fallen off
प्रच्युतम्:
क्रियाविशेषण/विशेषण (predicate)
TypeVerb
Rootप्र-च्युत (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (Past passive participle) from धातु च्यु (to fall), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘fallen off’
तत्his/that
तत्:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम (in compound relation)
नख-अग्रतःfrom the tip of (his) nail
नख-अग्रतः:
अपादान (Apādāna)
TypeIndeclinable
Rootनख (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्ययीभावसमास; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (from the tip of the nail)