Shloka 73
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
मुहुरेवं विचिन्त्येशः शोकव्याकुलमानसः / स्वयमेव निगृह्याथ शोकं धीराग्रणीः शिवः
Transliteration
muhurevaṃ vicintyeśaḥ śokavyākulamānasaḥ / svayameva nigṛhyātha śokaṃ dhīrāgraṇīḥ śivaḥ
Translation
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ച്, ശോകത്തിൽ വ്യാകുലമായ മനസ്സുള്ള ഈശ്വരൻ ശിവൻ—ധീരന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—സ്വയം തന്നെ തന്റെ ശോകം നിയന്ത്രിച്ചു.
Word by Word
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (frequency adverb)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
विचिन्त्यhaving reflected
विचिन्त्य:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having reflected’; धातु: चिन्त् (to think) उपसर्ग: वि
ईशःthe Lord
ईशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
शोकव्याकुलमानसःwhose mind was distressed by sorrow
शोकव्याकुलमानसः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of ईशः)
TypeAdjective
Rootशोक-व्याकुल-मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (शोकेन व्याकुलं मानसं यस्य)
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक क्रियाविशेषण (reflexive adverb)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
निगृह्यhaving restrained
निगृह्य:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootनि-ग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having restrained’; धातु: ग्रह् (to seize) उपसर्ग: नि
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequencing particle)
शोकम्sorrow
शोकम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
धीराग्रणीःleader of the steadfast
धीराग्रणीः:
Apposition (समाधिकरण; in apposition to शिवः/ईशः)
TypeNoun
Rootधीर-अग्रणी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (धीराणाम् अग्रणीः = leader of the steadfast)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन