Shloka 11
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
चन्द्रसूर्यौं यतस्तस्य नेत्रात्तस्माज्जगत्त्रयम् / अन्धकारावृतमभूदतेजस्कं समन्ततः
Transliteration
candrasūryauṃ yatastasya netrāttasmājjagattrayam / andhakārāvṛtamabhūdatejaskaṃ samantataḥ
Translation
അവന്റെ നേത്രങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ ഉദ്ഭവിക്കുന്നതിനാൽ, ത്രിലോകവും എല്ലാടവും അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു തേജസ്സറ്റതായി.
Word by Word
candra-sūryauthe Moon and the Sun
candra-sūryau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + sūrya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समाहार-द्वन्द्व/इतरेतर-द्वन्द्व (here: two entities)
yataḥfrom which
yataḥ:
Hetu/Apādāna-nirdeśa (हेतु/अपादान-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootyataḥ (अव्यय)
Formसम्बन्धसूचक-अव्यय (relative adverb: ‘from which/wherefrom’)
tasyaof him
tasya:
Sambandha/Śeṣa (सम्बन्ध/शेष)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘maheśa/rudra’ इत्यस्य सम्बन्ध
netrātfrom (his) eye
netrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; अपादान
tasmātfrom that (cause)
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान
jagat-trayamthe three worlds
jagat-trayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as subject of ‘abhūt’ (प्रथमा)
andhakāra-āvṛtamcovered by darkness
andhakāra-āvṛtam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootandhakāra (प्रातिपदिक) + āvṛta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘jagat-trayam’ इत्यस्य विशेषण
abhūtbecame, was
abhūt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
atejaskamwithout light, lustreless
atejaskam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota-tejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास (negation) as adjective of ‘jagat-trayam’
samantataḥon all sides
samantataḥ:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsamantataḥ (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place: ‘on all sides’)